Գործնական աշխատանք

  1. Լրացնել բաց թողնված տառերը:

Աշտիշատի հինավուրց վանքի խցերից մեկում` ընդարձակ թախտի վրա, նստել էին երեք երիտասարդ: Ձեթի ճրագն իր պատոր լույսով լուսավորում էր երեք բազմահգոր դեմքերը: Երիտասարդներից մեկը հաղթանդամ, բարձրա- հասակ, խոշոր կազմվաձքով և փառահեղ մի տղամարդ էր: Երկրորդը, ընդհակառակը, ավելի կարճահասակ, քան միջահասակ էր և ավելի նրիա- կազմ, քան հաղթանդամ: Այդ քնքուշ կազմվացծքի վրա բնությունը դրել էր մի շնորհալի գլուխ, որին ավելի պատշաճ կլիներ մի պարթև մարմին: Նա խոսում էր առնական ձայնով, որի ելևէջները հնչում էին պողպատային հնչարանգնե- րով: Վառվռուն աչերի մեջ նշմարվում էին թռթռուն կրակներ:
Երորդ երիտա- սարդը օտտված էր ադբասիր գեղեցկությամբ: Փարնամ գիսակները սփավել էին թիկունքին, վերին շրթունքին նկատվում էր նորածիլ ընդացքը: Իսկ սևորակ աչջերի մեջ նշմարվում էր անբացատրելի վրդոհմունք: Առաջինը Սահակ Պարգևն էր, երկրորնըՄեսրոպ Մաշտոցը, երորդը Սահվելը` երեքն էլ աշխույժ, երանդով լի երիտասարդներ:

2․Կազմել հետևյալ բառերի հոգնակին` մարդ, կին, դասագիրք, վերնատուն, առանձնատուն, մեծատուն, վիպագիր, տապանագիր, ձուկ, գառ, տնամերձ, արոտավայր, թռչուն, էլեկտրասյուն, ոտնաձայն:

մարդ- մարդիկ ,կին-կանայք,դասագիրք — դասագրքեր, վերնատուն — վերնատներ ,առաձնատուն — առաձնատներ,մեծատուն-մեծատները վիպագիր-վիպագրեր, տապանագիր-տապանագրեր,ձուկ-ձկներ,գառ-գառներ,տնամերձ-տնամերձնր,արոտավայր-արոտավայրեր,թռչուն-թռչուներ,էլեկտրասյուն-էլեկտրասյուներ , ոտնաձայն- ոտնաձայներ։

3․ Հետևյալ բառերը ենթարկել բառակազմական վերլուծության` պարզկա, հիսնամյակ, լուսե, թփուտ, արդուկ, հարթուկ, այրուձի, մայրաքաղաքային, պահածո, վախեցնել, թռչկոտել

4․Բացատրել հետևյալ բառերի իմաստը` բարձրուղեշ, ախոյան, անձկալի, անձկություն, գամել, ստեպ-ստեպ, հապճեպ, նողկանք, ջլատել, զերծ:

5․ Կազմել երկուական նախադասություն` տրված նույնանուն բառերը գոր- ծածելով տարբեր իմաստներով՝ ակ, հարկ:

Խնդիրներ

1․ Գտնել ուղղանկյան մակերեսը, եթե նրա կողմերը հավասար են a=5 սմ, b=6սմ։

2․ Քառակուսու կողմը 25 սմ է: Գտնել նրա մակերեսը:

3․ Եռանկյան կողմերից մեկը 15 սմ է, իսկ եռանկյան մակերեսը՝ 180 սմ2 է։ Գտնել տրված կողմին տարված բարձրությունը։

4․ Որքա՞ն է ներգծյալ անկյունը, որը հենված է 260° աստիճանային չափով աղեղի վրա:

5․ Որքա՞ն է կենտրոնային անկյունը, եթե նրան համապատասխանող ներգծյալ անկյունը 56° է:

6․ Խորանարդի նիստերից մեկի պարագիծը 20 սմ է։ Գտնել խորանարդի լրիվ մակերևույթի մակերեսը։

7․ Ուղղանկյունանիստի չափումներն են ՝ 2 սմ, 3 սմ և 4 սմ։ Գտնել ուղղանկյունանիստի ծավալը։

Գոյականանուն

Առարկա ցույց տվող բառերը կոչվում են գոյական: Առարկա ասելով հասկանում ենք՝

  • իրեր, oրինակ՝  պատ, աթոռ, ծաղիկ,
  • կենդանիներ, oրինակ՝ արջ, կրիա,
  • երևույթներ, օրինակ՝ երազանք, ամպրոպ և այլն,
  • անձինք, oրինակ՝ մարդ, աղջիկ, այդ թվում՝

Գոյականները բաժանվում են հետևյալ խմբերի՝

  • հասարակ և հատուկ գոյականներ,

Այն բառերը, որոնք անվանում են առարկայի տեսակը ընդհանուր կերպով և կարող են մասնավորվել տվյալ տեսակի բոլոր առարկաների վրա, կոչվում են հասարակ գոյականներ։ Միևնույն տեսակին պատկանող, ամեն մի առանձին առարկային տրվող անունները կոչվում են հատուկ անուն։

  • թանձրացական (նյութական) և վերացական գոյականներ

Թանձրացական գոյականներն անվանում են բուն առարկայական աշխարհն
իր ամբողջ բազմազանությամբ, իսկ վերացական գոյականները նյութական
մարմիններ չեն անվանում, այլ ցույց են տալիս հատկանիշներ, երևույթներ
(բնության, հասարակական, մտավոր), բայց քերականորեն հասցված են
առարկայի աստիճանի, որպես առարկա մտածված։

  • անձ և ոչ անձ ցույց տվող գոյականներ

Անձ ցույց տվող գոյականները անձերի հատուկ և հասարակ անուններն են, ոչ անձ (իր) ցույց տվող գոյականն են մյուս բոլոր գոյականները։
Անձ ցույց տվող գոյականները սովորաբար ներգոյական հոլով չեն ունենում, իսկ ոչ անձ ցույց տվողների ճնշող մեծամասնությունը այդ հոլովն ունի։ Անձ ցույց տվողները պատասխանում են «ո՞վ», իր ցույց տվողները՝ «ի՞նչ» հարցին։

Գոյականի թիվը

Գոյական անուններն ունեն երկու թիվ՝ եզակի և հոգնակի։ Եզակի թիվը ցույց է տալիս եզակի, մասնավոր առակա կամ տվյալ տեսակի առարկան ընդհանրապես, ինչպես՝ ծառտղա։ Բառի ուղիղ ձևն է։ Հոգնակի թիվը ցույց է տալիս նույն տեսակի մեկից ավելի առարկաներ՝ ծառերտղաներ։ Կազմվում է եր և ներ վերջավորությունների միջոցով։ Միավանկ բառերին ավելանում է եր վերջավորությունը, իսկ բազմավանկներին՝ ներ-ը։

Շեղումներ կանոնից

  • Մի շարք գրաբարյան բառեր հոգնակիի կազմության ժամանակ վերականգնում են ն մասնիկը՝ ստանալով ներ վերջավորությունը։

Դրանք են՝ բեռ, գառ, լեռ, եզ, դուռ, մատ, նուռ, ծունկ, թոռ, կուռ, ծոռ, ձուկ, հարս, մուկ բառերը։

  • Կին-կանայք, մարդ-մարդիկ
  • Եթե բարդ բառի վերջին միավանկ բաղադրիչը գոյական է, ապա ավելանում է եր։ Օրինակ՝ շարասյուներ, իսկ եթե բառի վերջին միավանկ բաղադրիչը բայ է կամ ունի բայական իմաստ, ապա ներ։ Օրինակ՝ անասնակերներ։
  • Եթե մեկուկես վանկանի բառի կես վանկը գտնվում է բառասկզբում, ապա ավելանում էներ։ Օրինակ՝ բը-ժիշկ-ներ։ Իսկ եթե մեկուկես վանկանոց բառի կես վանկը գտնվում է բառավերջում, ապա ավելանում է եր։ Օրինակ՝ կայ-սըր-եր։

Բացառություն՝ գամփռ-գամփռներ կամ գամռեր, անգղ-անգներ կամ անգղեր

Գոյություն ունեն նաև գոյականներիանեզականև անհոգնական խմբեր։

Հավաքական գոյականներՀավաքական գոյականները ցույց են տալիս միատեսակ առարկաների հավաքական ամբողջություն, բազմություն։ Դրանք ձևով եզակի են, նախադասության մեջ գործածվում են որպես եզակի գոյականներ, բայց արտահայտում են հոգնակի թվի իմաստ, օրինակ՝ ուսանողություն, հայություն, գյուղացիություն։ Հայերենում հավաքական գոյականներ են կազմվում -ություն, -եղեն, -անք, -ենք, -ոնք, -այք, -անիածանցներով, ինչպես՝ երիտասարդություն, Վարդանանք, ամանեղեն, դեղորայք, առածանի և այլն։
Հավաքական գոյականներ են նաև՝ բանակ, երամ, ոհմակ, վտառ, պարս և այլն։

Հոլով

Արևելահայերենի գոյականն ունի 7 հոլով՝ ուղղականսեռականտրականհայցականգործիականբացառական
և ներգոյական։

Հոլովման տիպերը

Ըստ կրած փոփոխությունների դիրքի և օրինաչափության՝ տարբերակում ենք արտաքին (Ի, Ու, Ան, Ց, Վա, Ոջ հոլվումներ), ներքին (Ա, Ո հոլովումներ)։

Գոյականի կազմությունը

 Գոյականակերտ ածանցներ։ Գոյականները  կազմվում են   գոյականակերտ ածանցների՝  վերջածանցների միջոցով։

«Հայաստանի ճակատագիրը երկու կայսրությունների միջակայքում»

Հայաստանի պատմությունը դարերի ընթացքում մշտապես կերտվել է ոչ միայն իր ներքին ուժերով, այլև արտաքին ուժերի ազդեցությամբ։ Հայկական լեռնաշխարհը գտնվել է երկու խոշոր հզորությունների՝ Պարսկաստանի և Բյուզանդիայի, իսկ ավելի ուշ՝ Օսմանյան Թուրքիայի և Ռուսական կայսրության միջև։ Այս աշխարհաքաղաքական դիրքը թե՛ վտանգավոր է եղել, թե՛ որոշ առումով՝ հնարավորություն։

Առաջին հերթին, Հայաստանը միշտ էլ եղել է ռազմավարական կարևոր տարածք։ Նրա լեռնաշղթաները, ճանապարհները և անցումները ծառայել են որպես կամուրջ Արևելքի և Արևմուտքի միջև։ Այդ պատճառով երկու կայսրություններն էլ ձգտել են տիրապետել Հայաստանին՝ իրենց շահերը պաշտպանելու համար։ Սակայն այս պայքարի հիմնական զոհը հայ ժողովուրդն էր, որը հաճախ բաժանվում էր տարբեր կայսրությունների միջև և ստիպված էր ապրել օտար իշխանության ներքո։

Երկրորդ, հայկական մշակույթը, հավատը և լեզուն մշտապես փորձության են ենթարկվել։ Պարսկական և թուրքական տիրապետությունները փորձել են ձուլել հայերին, իսկ ռուսական իշխանությունը՝ վերահսկել և սահմանափակել ազգային ինքնուրույնությունը։ Բայց հայ ժողովուրդը կարողացավ պահպանել իր ինքնությունը՝ շնորհիվ եկեղեցու, կրթության և ազգային միասնականության գաղափարի։

Միևնույն ժամանակ, հայերի այս պատմական փորձությունը ցույց է տալիս, որ նույնիսկ ամենադժվար պայմաններում փոքր ազգը կարող է գոյատևել, եթե ունի միասնական նպատակ և կամք։ Հայերը երբեմն կարողացան օգտվել կայսրությունների հակամարտություններից՝ ձեռք բերելով որոշ ազատություններ կամ բարելավելով իրենց վիճակը։

Եզրափակելով, կարելի է ասել, որ Հայաստանի ճակատագիրը երկու կայսրությունների միջև միշտ եղել է բարդ ու ծանր։ Սակայն այս ծանր պայմաններն էլ են կոփել հայ ազգին՝ դարձնելով նրան տոկուն և պայքարող։ Հայաստանը կանգնած էր խոշոր ուժերի խաչմերուկում, բայց երբեք չկորցրեց իր ազգային դեմքն ու հավատը սեփական ապագայի հանդեպ։

Գործնական հայոց լեզու

1.Որ շարքի բոլոր բառերն են իրար հոմանիշ:

(1)դրվատել, կշտամբել, պախարակել, դատափետել

2.հմուտ, ճարտար, վարժ, զգլխիչ

3.կուտակել, շրջապատել,հավաքել,ժողովել

4.անհաստատ, խախուտ, անկայուն, խարխուլ

2.Որ շարքի բոլոր բառերն են իրար հոմանիշ:

1.դեռափթիթ, մատղաշ,մանկամիտ,պատանի,

(2)դժխեմ,անողորմ, ժանտ, վայրագ

3.թաքնվել, պարուրել, քեղարկել, սքողել

4.մեծանուն, հանրահայտ, հռչակավոր, սնապար

3.Որ շարքի բոլոր բառերն են իրար հոմանիշ:

1.դանդաղ, ծանր, անշտապ, անփույթ

2.խանդաղատանք, փաղաքշանք, գորովանք, սեթևեթանք

3.ճշմարիտ, ստույգ, ուղիղ, շիտակ

  1. անիմաստ, անմիտ, անկաշկանդ, անհեթեթ()

4.Որ շարքի բոլոր բառերն են իրար հոմանիշ:

1.աստանդական, ասպնջական, հյուրընկալ, վանատուր

2.վայրագ, փառասեր, մեծամիտ, անհարգալից

(3)համայն,ամենայն, ամբողջ, բովանդակ

4.դրացի, հարևան, կողակից,դրկից

5.Որ շարքի բոլոր բառերն են իրար հոմանիշ:

1.հյուրընկալ, ասպնջական, վանատուր, վաղնջական

2.վտանգազերծ, ապահով, անվնաս, անաղարտ

3.ծավի, լաջվարդ,բիլ, դեղձան

(4.)սերել, ծնվել, ծագել, առաջանալ

6.Որ շարքի բոլոր բառերն են իրար հոմանիշ:

(1)գուցե, թերևս, հավանորեն, ըստ երևույթին

2.խառնվել, միանալ, ձուլվել, անէանալ

3.հրապուրիչ, դյութիչ, հմայիչ,հուզիչ

4.անշեջ, մշտաբորբ, անմար, անխոտոր

7.Որ շարքի բոլոր բառերն են իրար հոմանիշ

1.թափառական, աստանդական, դյուրաշարժ, նժդեհ

2.մազ, գիսակ, հեր,ագի

(3)ակնդետ, սևեռուն, անքթիթ, ուշադիր

4.ունևոր, մեծատուն, հարուստ, գծուծ

8.Որ շարքի ոչ բոլոր բառերն են իրար հոմանիշ:

(1)մարմնեղ, թիկնեղ, հաղթանդամ, պարթևահասակ

2.բիրտ, դժնյա, անողոք, անագորույն

3.դյութիչ, հմայիչ, հրապուրիչ, գրավիչ

4.ակնառու, աչառու, անկողմնակալ, արդար

9.Որ շարքի ոչ բոլոր բառերն են իրար հոմանիշ:

(1)անդուլ, հար, շարունակ, հանուր

2.խոտոր, զարտուղի, շեղ, ծուռ

3.կատաղի, վայրագ, դժնի, անագորույն

4.կասկածել, տարակուսել, երկբայել, երկմտել

10.Որ շարքի բոլոր բառազույգերն են կազմված հոմանիշներից:

1.սեղմել-մամլել, տարտամ-անորոշ, զտարյուն-կորովի

2.այլազան-տարբեր, կառչել-թոշնել, համհարզ-թիկնապահ

(՛3)երեց-ավագ, խարազան-մտրակ, հեծել-տանջվել

4.լայնախոհ-նեղմիտ, շնորհազան-մտրակ, կարկառուն-անվանի:

Ալեքսանդր Մակեդոնացու արշավանքները և դրանց ազդեցությունը հին աշխարհում։

  1. Կառուցվածք
    • Ներածություն․ թեմայի ներկայացում, հարցի կարևորության ընդգծում։
    • Հիմնական մաս․ առնվազն 2–3 պարբերություն՝ հիմնավորումներ, փաստարկներ, օրինակներ։
    • Եզրափակում․ ամփոփում, սեփական կարծիքի ձևակերպում, եզրակացություն։
  2. Բովանդակություն
    • Թեմայի ամբողջական բացահայտում։
    • Կապ թեմայի և ներկայացված փաստերի միջև։
    • Հիմնավորված կարծիքներ՝ օրինակներով, պատմական փաստերով, գրականությունից կամ առօրյայից։
  3. Լեզու և ոճ
    • Հստակ և պարզ շարադրանք։
    • Ճիշտ տառագրություն և քերականություն։
    • Ոճը պետք է լինի ուսանողական/դպրոցական՝ առանց չափազանց բարդ գիտական արտահայտությունների, բայց նաև առանց խոսակցական լեզվի։
  4. Ստեղծագործական մոտեցում
    • Սեփական կարծիքի և ինքնատիպ դիտարկումների ներառումը։
    • Նոր գաղափարների առաջադրում, հարցադրումների ձևակերպում։
  5. Ծավալ
    • Միջինում 1-2 էջ (250–400 բառ)։
    • Կարևոր է ոչ թե երկարությունը, այլ թեմայի ամբողջականությունն ու պարզությունը։