Առաջադրանք 1 🏢Իրավիճակ․ Հայաստանի որևէ տարածքում նախատեսվում է կառուցել ճանապարհ, որը կարող է ազդել հազվագյուտ կենդանու բնակավայրի վրա։

Դուք պետք է որոշում կայացնեք։

• Թույլատրե՞լ շինարարությունը։
• Պահանջե՞լ բնապահպանական լրացուցիչ ուսումնասիրություններ։
• Փոխե՞լ ճանապարհի ուղղությունը։
• Ի՞նչ իրավական պահանջներ պետք է պահպանվեն։

Յուրաքանչյուր թիմ պետք է ներկայացնի իր որոշումը՝ հիմնավորելով այն գիտական տվյալներով և ՀՀ գործող օրենսդրությամբ։

Առաջադրանք 2🏢

Ընտրեք՝

• Հայաստանից՝ կովկասյան ընձառյուծին։
• Մեկ այլ երկրից՝ Ամուրի վագրին։
• Մեկ այլ տարածաշրջանից՝ հսկա պանդային։

Յուրաքանչյուր թիմ ուսումնասիրում է մեկ կենդանու և պատասխանում երեք հարցի։

1. Ի՞նչ վտանգներ են սպառնում այդ կենդանուն։

2. Ի՞նչ մեթոդներով են փորձում պահպանել այն։

3. Ո՞ր մեթոդները կարելի է կիրառել Հայաստանում

Առաջադրանք 3 (հանելուկներ)

Հանելուկ 1․ Լեռների գաղտնի որսորդը

Ես կատվազգի եմ՝ հզոր ու ճարպիկ,
Լեռներում եմ շրջում՝ զգույշ ու լուռ։
Մարմինս զարդարված է մուգ բծերով,
Իսկ ինձ հանդիպելը Հայաստանում մեծ հաջողություն է։
Բնության մեջ իմ դերը կարևոր է,
Բայց իմ գոյությունը պաշտպանության կարիք ունի։

կովկասյան ընձառյուծը

2. Ժայռերի եղջյուրավոր բնակիչը

Ես ապրում եմ լեռներում՝ ժայռերի արանքում,
Արուներս կրում են երկար, կոր եղջյուրներ։
Ճարպկորեն ցատկում եմ քարից քար,
Եվ վտանգը զգալիս արագ հեռանում եմ։
Հայաստանի վայրի բնության մասն եմ,
Ու պահպանության կարիք ունեմ։

բեզոարյան այծը

3.Ձյան միջից հայտնվողը

Ձմռան ավարտին կարող եմ ծաղկել,
Իմ սպիտակ ծաղիկներով գարունն ավետել։
Փոքրիկ եմ, բայց բնության համար կարևոր,
Իսկ իմ պահպանությունը բոլորիս պարտքն է։

ձնծաղիկ

4.Անտառի նրբագեղ ծաղիկը

Իմ ծաղիկն արտասովոր գեղեցկություն ունի,
Անտառային միջավայրն ինձ կարող է հարազատ լինել։
Եթե իմ աճելու վայրերն անհետանան,
Իմ գոյությունն էլ կարող է վտանգվել

Առաջադրանք 4🏡

Յուրաքանչյուր աշակերտ ընտրում է ՀՀ Կարմիր գրքում ընդգրկված մի կենդանի և պատկերացնում, որ ինքը հետազոտող է։

Համակարգչով պետք է գտնի ու ներկայացնի՝

1. Որտե՞ղ է ապրում կենդանին։
2. Ի՞նչ վտանգներ կան նրա համար։
3. Ի՞նչ տվյալներ պետք է հավաքի գիտնականը՝ նրա վիճակը գնահատելու համար։
4. Ինչպե՞ս կարելի է պաշտպանել տեսակը։
5. Ի՞նչ դեր ունեն օրենքներն այդ գործում

Կովկասյան ընձառյուծը

1. Որտե՞ղ է ապրում։

Ապրում է Հայաստանի հարավային լեռնային շրջաններում՝ Սյունիքում, Վայոց ձորում և Խոսրովի անտառում։

2. Ի՞նչ վտանգներ կան նրա համար։

Որսագողությունը, բնակավայրերի ոչնչացումը, սննդի պակասը և մարդու գործունեությունը։

3. Ի՞նչ տվյալներ պետք է հավաքի գիտնականը։

• Ընձառյուծների քանակը։
• Բնակության վայրերը։
• Սննդի տեսակները։
• Ձագերի առկայությունը։
• Նրանց հանդիպող վտանգները։

4. Ինչպե՞ս կարելի է պաշտպանել տեսակը։

Պայքարել որսագողության դեմ, պահպանել անտառներն ու լեռները և ստեղծել պահպանվող տարածքներ։

5. Ի՞նչ դեր ունեն օրենքները։

Օրենքներն արգելում են հազվագյուտ կենդանիների ապօրինի որսը և օգնում են պահպանել նրանց։

Եզրակացություն

Կովկասյան ընձառյուծը Հայաստանի հազվագյուտ կենդանիներից է։ Մենք պետք է պահպանենք նրան և նրա բնական միջավայրը։

1. Choose the correct signal word

1. Have you ever considered studying abroad?
2. I haven’t finished the report yet.
3. She has just arrived, so you can speak to her now.
4. We have lived here since 2018.
5. He has worked for this company for ten years.
6. Have you ever regretted a decision you made?
7. They have recently announced the results.
8. I have always been interested in photography.
9. How many applications have you sent so far?
10. Have you been feeling tired lately?
    

2. Complete the sentences

1. Scientists have made significant progress in this field recently.
2. I haven’t heard from Sarah yet.
3. She has already completed three projects this year.
4. How long have you known your best friend?
5. We haven’t seen him since last summer.
6. They have visited the museum several times so far.
7. Have you ever considered changing your career?
8. He has just received an email from the university.
9. My English has improved considerably over the past few months.
10. I have never experienced anything like this before.

3. Present Perfect or Past Simple?

1. I have never visited Japan.
2. She moved to London in 2023.
3. We have already discussed this issue.
4. He called me an hour ago.
5. They have lived here since 2015.
6. I saw that documentary last week.
7. Have you ever spoken to a politician?
8. She has recently started learning Spanish.
9. We have known each other for more than ten years.
10. He has just left the office.

4. Find the mistake and correct it

1. I saw him yesterday.
2. She finished her work last night.
3. Have you ever visited Paris?
4. We have lived here for five years.
5. He still hasn’t called me.
6. I have known her for three years.
7. They arrived an hour ago.
8. Have you ever gone abroad?
9. She has never seen this film.
10. I haven’t finished it yet.

5. Complete with since or for

1. I have studied English for eight years.
2. She has lived in Yerevan since 2015.
3. We haven’t spoken since Monday.
4. He has worked there for a long time.
5. They have been married for twenty years.
6. I haven’t seen him since last Christmas.
7. She has known her teacher since September.
8. We have waited for more than an hour.

6. Complete with already / yet / just / still

1. Have you finished your assignment yet?
2. I have just sent the email.
3. She has already gone home.
4. He hasn’t replied yet.
5. They have already discussed the problem, so there’s no need to discuss it again.
6. We are still waiting for the results.
7. Has the lesson started yet?
8. I’ve just spoken to the teacher.

8.1

1. Have you ever ridden a horse? — Yes, I have.
2. Have you ever been to California? — No, I haven’t.
3. Have you ever run a marathon? — No, I haven’t.
4. Have you ever spoken to a famous person? — Yes, I have.
5. What is the most beautiful place you have ever visited? — Paris is the most beautiful place I have ever visited.

8.2

1. What’s Mark’s sister like? — I’ve never met her.
2. Is everything going well? — Yes, we haven’t had any problems so far.
3. Are you hungry? — Yes, I haven’t eaten much today.
4. Can you play chess? — Yes, but I haven’t played for ages.
5. Are you enjoying your holiday? — Yes, but it’s been the best holiday for a long time.
6. What’s that book like? — I don’t know. I haven’t read it.
7. Is Brussels an interesting place? — I’ve no idea. I haven’t been there.
8. I hear your car broke down again yesterday. — Yes, it’s the second time this month.
9. Do you like your new car? — I don’t know. I haven’t driven it.
10. Mike was late for work again today. — Again? He’s been late every day this week.
11. Who’s that woman by the door? — I don’t know. I haven’t seen her before.

8.3

1. I haven’t used a computer today.
2. I haven’t been to the cinema this week.
3. I haven’t travelled by bus recently.
4. I haven’t eaten any fruit for ages.
5. I haven’t read a book this year.

8.4

1. Have you driven a car before?
   No, this is the first time I’ve driven a car.
2. Have you ever been to England?
   No, this is the first time I’ve been to England.
3. Have you ever stayed in a hotel?
   No, this is the first time I’ve stayed in a hotel.
4. Have you ever been to Japan?
   No, this is the first time I’ve been to Japan.

1. Ի՞նչ է առասպելը։
Պատասխան՝ Առասպելը հնագույն պատմություն կամ պատմվող ավանդություն է, որի մեջ իրական դեպքերը միախառնված են երևակայական և առասպելական տարրերի հետ։

2. Ո՞վ է Մովսես Խորենացին։
Պատասխան՝ Մովսես Խորենացին հայ պատմիչ է, որին անվանում են «Հայոց պատմության հայր»։ Նա իր աշխատության մեջ պահպանել է նաև հին հայկական առասպելներ։

3. Ի՞նչ պետք է ձայնագրել։
Պատասխան՝ Պետք է ձայնագրել «Վահագնի ծնունդը» հատվածը և ձայնագրությունը տեղադրել բլոգում։

4. Ի՞նչ պետք է կարդալ։
Պատասխան՝ Պետք է կարդալ «Արտաշես և Սաթենիկ» հատվածը։

5. Ո՞վ էր Սաթենիկը։
Պատասխան՝ Սաթենիկը Ալանների թագավորի դուստրն էր և Արտաշեսի կինը։

6. Ի՞նչ տեղի ունեցավ Արտաշեսի և Սաթենիկի միջև։
Պատասխան՝ Արտաշեսը հաղթեց Ալանների թագավորին և Սաթենիկին կնության առավ։ Նրանց սիրո պատմությունը ներկայացվում է որպես հայտնի հայկական ավանդություն։

7. Ինչպե՞ս է Արտաշեսը Սաթենիկին բերում իր մոտ։
Պատասխան՝ Արտաշեսը ձիով սլացավ գետը, ոսկեօղ շիկափոկ պարանը նետեց Սաթենիկի շուրջը և նրան բերեց իր բանակ։

1. Ինչի՞ մասին էր «Ամենագեղեցիկ ջրահեղձը» պատմվածքը։
Պատասխան՝ Պատմվածքը մի ջրահեղձի մասին է, որի հայտնվելը փոխում է փոքր գյուղի մարդկանց մտածելակերպը, երազանքներն ու ապագայի պատկերացումները։

2. Ի՞նչ պետք է վերհիշել գրաբարի ձեռնարկից։
Պատասխան՝ Պետք է վերհիշել գրաբար տեքստերի ճիշտ արտասանության և ընթերցանության հիմնական կանոնները։

3. Ի՞նչ հատված պետք է ձայնագրել։
Պատասխան՝ Գրաբար հատվածներից մեկը պետք է կարդալ, ձայնագրել և ձայնագրությունը ներբեռնել բլոգում։

4. Ի՞նչ հատված պետք է կարդալ։
Պատասխան՝ Պետք է կարդալ Մովսես Խորենացու «Արտաշես և Սաթենիկ» հատվածը։

1. Ի՞նչ տպավորություն ունեցար պատմվածքը կարդալուց հետո։
Պատասխան՝ Պատմվածքը ինձ հետաքրքրեց իր անսովոր պատմությամբ։ Ինձ հատկապես դուր եկավ, թե ինչպես ջրահեղձի հայտնվելը փոխեց գյուղի մարդկանց մտածելակերպը։

2. Որտե՞ղ է երևում այդ երկրի մարդկանց վարքուբարքը։
Պատասխան՝ Դա երևում է այն հատվածներում, որտեղ գյուղացիները հավաքվում են ջրահեղձի շուրջ, խնամում են նրան, հետաքրքրվում նրա կյանքով և հետո մտածում իրենց գյուղը փոխելու մասին։

3. Ինչպիսի՞ն էին այդ երկրի մարդիկ։
Պատասխան՝ Նրանք պարզ, հետաքրքրասեր, հոգատար և երևակայող մարդիկ էին։ Սկզբում նրանց կյանքը սովորական էր, բայց ջրահեղձի հայտնվելուց հետո նրանք սկսեցին ավելի մեծ երազանքներ ունենալ։

4. Համեմատիր նրանց մեր երկրի մարդկանց հետ։
Պատասխան՝ Նրանց և մեր երկրի մարդկանց մեջ կան նմանություններ․ երկու դեպքում էլ մարդիկ կարող են լինել հյուրասեր, հոգատար և միասնական։ Տարբերությունն այն է, որ յուրաքանչյուր ժողովուրդ ունի իր սովորություններն ու մտածելակերպը։

5. Ինչո՞ւ է պատմվածքը կոչվում «Ամենագեղեցիկ ջրահեղձը»։
Պատասխան՝ Ջրահեղձը մարդկանց համար դառնում է գեղեցկության և մեծության խորհրդանիշ։ Նրա կերպարը փոխում է մարդկանց պատկերացումները իրենց կյանքի ու շրջապատի մասին։

6. Ցանկալի՞ «հյուր» էր ջրահեղձը։
Պատասխան՝ Այո՛, որովհետև նրա հայտնվելը մեծ ազդեցություն ունեցավ մարդկանց վրա։ Նրա միջոցով նրանք սկսեցին երազել ավելի գեղեցիկ ու լավ կյանքի մասին։

7. Ինչո՞ւ էր պետք, որ նա մեռած լիներ։
Պատասխան՝ Նրա մահը պատմվածքին տալիս է խորհրդավոր և խորհրդանշական իմաստ։ Եթե նա կենդանի լիներ, նրա կերպարը չէր ունենա նույն խորհրդավոր ազդեցությունը մարդկանց վրա։

8. Ո՞րն էր քեզ համար ամենահետաքրքիր դրվագը։
Պատասխան՝ Ինձ համար ամենահետաքրքիրն այն պահն էր, երբ մարդիկ սկսեցին պատկերացնել ջրահեղձի կյանքը և նրան վերագրել տարբեր հատկություններ։ Դա ցույց է տալիս նրանց երևակայությունն ու մարդկային կարեկցանքը։

9. Ի՞նչ էսսե կարելի է գրել մարդկային ցանկությունների և հնարավորությունների մասին։
Պատասխան՝ Մարդիկ հաճախ մեծ ցանկություններ և երազանքներ ունեն, բայց դրանց իրականացման համար անհրաժեշտ են հնարավորություններ և աշխատանք։ Կարևոր է ոչ միայն երազել, այլև փորձել սեփական հնարավորություններով հասնել նպատակներին։

1. Ի՞նչ զգացմունք ունեցար պատմվածքը կարդալուց հետո։
Պատասխան՝ Պատմվածքը ինձ մոտ առաջացրեց հետաքրքրություն, անհանգստություն և մի փոքր վախ։

2. Ինչպիսի՞ն էին քաղաքի բնակիչներն ու իշխանությունները։
Պատասխան՝ Քաղաքի բնակիչները հիմնականում անտարբեր էին, իսկ իշխանությունները՝ անարդար և անտարբեր մարդկանց խնդիրների նկատմամբ։

3. Գտիր պատմվածքի առասպելական հատվածները։
Պատասխան՝ Առասպելական են կատուների խորհրդավոր ուժը, նրանց վրեժը և այն հավատալիքը, որ կատուները պատժում են իրենց վնասող մարդկանց։

4. Ինչպիսի՞ն է պատմվածքի ոճը։
Պատասխան՝ Պատմվածքի ոճը հեքիաթային, առասպելական և խորհրդավոր է, քանի որ իրականությանը միախառնված են անիրական ու կախարդական երևույթներ։

5. Ո՞ր գրական ժանրին է պատկանում պատմվածքը։
Պատասխան՝ Այն կարելի է դասել ֆանտաստիկ և սարսափային գրականության ժանրին, քանի որ ստեղծագործության մեջ կան խորհրդավոր և անիրական դեպքեր։

6. Ի՞նչ էսսե կարող ես գրել պատմվածքի շուրջ։
Պատասխան՝ «Ուլտարի կատուները» պատմվածքը ցույց է տալիս, որ դաժանությունն ու անարդարությունը կարող են ծանր հետևանքներ ունենալ։ Պատմվածքը նաև սովորեցնում է կենդանիների նկատմամբ լինել հոգատար և մարդասիրական։

1. Vocabulary

1. out of habit rather than necessity
2. fragmented concentration
3. compete for our attention
4. immediate access
5. self-discipline
6. romanticise the past
7. valuable sense of connection
8. tolerate boredom

4. Reading Comprehension

1. Why do people often check their phones unnecessarily?
   Because they check them out of habit rather than necessity.
2. What does fragmented concentration mean?
   It means divided or interrupted attention.
3. How can smartphones affect face-to-face communication?
   They can reduce the quality of social interaction.
4. Give two benefits of smartphones mentioned in the text.
   They give immediate access to information and help people communicate.
5. Why shouldn’t we romanticise the past?
   Because life before smartphones was not automatically healthier or more productive.
6. What does the writer believe is the real problem?
   The real problem is the way people use their smartphones.

6. For or Against?

1. Are smartphones good for productivity? — FOR
   They give quick access to information.
2. Do smartphones improve communication? — FOR
   Communication is fast and easy.
3. Should phones be banned in class? — FOR
   Students can concentrate better without distractions.
4. Would a phone-free day be beneficial? — FOR
   People could focus more on real-life activities.
5. Should parents limit teenagers’ smartphone use? — FOR
   It can help develop healthy digital habits.