1. Vocabulary

1. out of habit rather than necessity
2. fragmented concentration
3. compete for our attention
4. immediate access
5. self-discipline
6. romanticise the past
7. valuable sense of connection
8. tolerate boredom

4. Reading Comprehension

1. Why do people often check their phones unnecessarily?
   Because they check them out of habit rather than necessity.
2. What does fragmented concentration mean?
   It means divided or interrupted attention.
3. How can smartphones affect face-to-face communication?
   They can reduce the quality of social interaction.
4. Give two benefits of smartphones mentioned in the text.
   They give immediate access to information and help people communicate.
5. Why shouldn’t we romanticise the past?
   Because life before smartphones was not automatically healthier or more productive.
6. What does the writer believe is the real problem?
   The real problem is the way people use their smartphones.

6. For or Against?

1. Are smartphones good for productivity? — FOR
   They give quick access to information.
2. Do smartphones improve communication? — FOR
   Communication is fast and easy.
3. Should phones be banned in class? — FOR
   Students can concentrate better without distractions.
4. Would a phone-free day be beneficial? — FOR
   People could focus more on real-life activities.
5. Should parents limit teenagers’ smartphone use? — FOR
   It can help develop healthy digital habits.

Սիրելի սովորողներ, խնդրում եմ , առաջադրանքների հղումների ներքո տեղադրել ձեր բլոգում կատարված առաջադրանքի համապատասխան հղումը։

10-րդ դաս․, սեպտեմբերի 7-14-

10-րդ, դաս., սեպտեմբերի 14-20-ը

10-րդ դաս.,սեպտեմբերի 20-27

Սեպտեմբերի 25-30,

1․ Ներկայացնել Հայկական լեռնաշխարհի սահմանները։ Որոնք են հայտնի լեռնաշղթաներն ու գագաթները։ Որոնք են Հայաստանի խոշոր լճերն ու գետերը։

Հայկական լեռնաշխարհը գտնվում է Առաջավոր Ասիայի կենտրոնական մասում։ Այն հիմնականում տարածվում է Փոքր Ասիայի, Իրանական սարահարթի և Կովկասի միջև։ Հայկական լեռնաշխարհի հայտնի լեռնաշղթաներից են Հայկական Պար, Վասպուրականի, Զագրոսի և Փոքր Կովկասի լեռնաշղթաները։ Ամենահայտնի գագաթներն են Արարատը՝ Մասիսը, Սիսը և Արագածը։ Խոշոր լճերից են Սևանը, Վանը և Ուրմիան։ Խոշոր գետերից են Արաքսը, Եփրատը, Տիգրիսը, Կուրը և Ճորոխը։

2․ Ինչ փոփոխությունների է ենթարկվել Հայաստանի քաղաքական-վարչական պատկերը։ Թվարկեք Մեծ Հայքի 15 նահանգները։

Հայաստանի քաղաքական և վարչական սահմանները տարբեր ժամանակաշրջաններում շատ են փոփոխվել։ Դա կապված է պատերազմների, թագավորությունների ստեղծման և օտար տերությունների տիրապետության հետ։ Մեծ Հայքը բաժանված էր 15 նահանգների՝ Բարձր Հայք, Ծոփք, Աղձնիք, Տուրուբերան, Մոկք, Կորճայք, Պարսկահայք, Վասպուրական, Սյունիք, Արցախ, Ուտիք, Փայտակարան, Գուգարք, Տայք և Այրարատ։

Իմ կարծիքով ամենանշանավոր նահանգը Այրարատն էր, որովհետև այնտեղ էր գտնվում Հայաստանի կարևորագույն քաղաքական կենտրոններից մեկը՝ Արտաշատը, իսկ հետագայում նաև Դվինը։

3․ Պարզաբանեք Հայաստանի տարածքի պատմաաշխարհագրական պայմանները և առանձնահատկությունները։

Հայաստանը լեռնային երկիր է, ունի բարձր լեռներ, սարահարթեր, գետեր և լճեր։ Նրա աշխարհագրական դիրքը կարևոր էր, որովհետև Հայաստանը գտնվում էր Եվրոպան և Ասիան կապող ճանապարհների վրա։ Այդ պատճառով այստեղ զարգացել են առևտուրը և մշակութային կապերը։ Միևնույն ժամանակ այդ դիրքը նաև վտանգավոր էր, քանի որ Հայաստանը հաճախ ենթարկվել է հարևան հզոր պետությունների հարձակումներին։

4․ Ներկայացնել նախնադարյան հասարակության պատմության ժամանակագրական սահմանները։

Նախնադարյան հասարակությունը սկսվում է մարդու առաջացումից և ավարտվում է առաջին պետությունների ու քաղաքակրթությունների ձևավորմամբ։ Այն բաժանվում է քարի դարի և մետաղների դարի։ Քարի դարն իր հերթին բաժանվում է հին քարի դարի՝ պալեոլիթի, միջին քարի դարի՝ մեզոլիթի, և նոր քարի դարի՝ նեոլիթի։ Դրան հաջորդում են պղնձի-քարի և բրոնզի դարերը։

5․ Որքան է տևել հին քարի դարը Հայաստանի տարածքում։ Ներկայացրեք հայտնի կայանները և մարդկանց ձեռքբերումները։

Հայաստանի տարածքում հին քարի դարը՝ պալեոլիթը, սկսվել է հնագույն ժամանակներից և շարունակվել մինչև մոտավորապես մ.թ.ա. 12-րդ հազարամյակը։ Հայտնի հնավայրերից են Արենի-1-ը, Լուսակերտի քարանձավը, Հրազդանի և Աղձքի տարածքների հնավայրերը։ Այդ ժամանակ մարդիկ պատրաստում էին քարե գործիքներ, սովորեցին օգտագործել կրակը, զբաղվում էին որսորդությամբ և հավաքչությամբ։ Նրանք նաև սկսեցին բնակվել քարանձավներում և այլ բնական ապաստարաններում։

6․ Ինչ հնավայրեր են հայտնի նորքարիդարյան փուլից Հայաստանի տարածքում։

Նեոլիթյան շրջանի հնավայրերից հայտնի են Արատաշենը, Ակնաշենը և Մասիս Բլուրը։ Դրանք գտնվում են Արարատյան դաշտում։ Այս ժամանակ մարդկանց կյանքում մեծ փոփոխություններ տեղի ունեցան։ Նրանք սկսեցին զբաղվել հողագործությամբ և անասնապահությամբ, կառուցել մշտական բնակավայրեր, պատրաստել կավե անոթներ և ավելի կատարելագործված գործիքներ։

7․ Ի՞նչ է նեոլիթյան հեղափոխությունը։

Նեոլիթյան հեղափոխությունը մարդկանց կյանքի մեծ փոփոխությունն էր, երբ նրանք որսորդությունից և հավաքչությունից աստիճանաբար անցան արտադրող տնտեսության՝ հողագործության և անասնապահության։ Մարդիկ սկսեցին մշտական բնակավայրեր ստեղծել։ Դրա շնորհիվ բնակչությունը ավելացավ, զարգացավ արհեստագործությունը և առաջացան առաջին գյուղական համայնքները։

8․ Համեմատեք քարիդարյան և պղնձի-քարիդարյան փուլերը։

Քարե դարում հիմնական գործիքները պատրաստվում էին քարից։ Մարդիկ հիմնականում զբաղվում էին որսորդությամբ, հավաքչությամբ, իսկ ավելի ուշ՝ հողագործությամբ և անասնապահությամբ։ Պղնձի-քարի դարում մարդիկ սկսեցին օգտագործել նաև պղինձը։ Զարգացան արհեստները, առևտուրը և բնակավայրերը։ Այս շրջանում հասարակությունը դարձավ ավելի կազմակերպված։

9․ Ի՞նչ է կրոնը և ինչպե՞ս է այն առաջացել։

Կրոնը մարդկանց հավատն է գերբնական ուժերի և երևույթների նկատմամբ։ Այն առաջացել է այն ժամանակ, երբ մարդիկ չէին կարողանում բացատրել բնության շատ երևույթներ։ Հնագույն մարդկանց հավատալիքների ձևերից էին անիմիզմը, տոտեմիզմը, ֆետիշիզմը և մոգությունը։ Նրանք հավատում էին բնության ուժերին, կենդանիներին և տարբեր գերբնական ուժերի։

10․ Ներկայացրեք Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն բնակիչների կրոնական հավատալիքները։

Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն բնակիչները պաշտել են բնության ուժերը, արևը, ջուրը, կրակը, լեռները և տարբեր կենդանիներ։ Նրանք հավատում էին, որ բնության երևույթների վրա կարող են ազդել գերբնական ուժերը։ Հետագայում ձևավորվեցին ավելի կազմակերպված աստվածների պաշտամունքներ։

11․ Ինչպե՞ս ձևավորվեցին արվեստն ու գիտության տարրերը։

Արվեստի առաջին դրսևորումները կապված էին քարանձավային նկարների, զարդերի, արձանիկների և տարբեր առարկաների պատրաստման հետ։ Գիտության առաջին տարրերը ձևավորվեցին մարդու առօրյա կյանքի պահանջներից։ Մարդիկ սկսեցին հետևել եղանակին, աստղերին, տարվա եղանակների փոփոխությանը, սովորեցին չափել ժամանակը և կատարելագործեցին իրենց գործիքները։

12․ Արվեստի և գիտության ինչ նշանավոր հուշարձաններ են հայտնաբերվել Հայաստանի տարածքում։

Հայաստանի տարածքում հայտնաբերվել են հնագույն ժայռապատկերներ, քարե արձաններ, զարդեր, կավե անոթներ և այլ մշակութային առարկաներ։ Հայտնի են Գեղամա լեռների ժայռապատկերները, որոնք պատկերում են մարդկանց, կենդանիների, որսի և երկնային մարմինների տեսարաններ։ Դրանք կարևոր տեղեկություններ են տալիս հնագույն մարդկանց կյանքի և պատկերացումների մասին։

13․ Ո՞րն է աշխարհի ամենաբազմազան լեզվաընտանիքը։ Ո՞րն է նրա նախահայրենիքը։

Աշխարհի լեզվական մեծ ընտանիքներից մեկը հնդեվրոպական լեզվաընտանիքն է։ Հայերենը նույնպես պատկանում է հնդեվրոպական լեզվաընտանիքին և համարվում է առանձին ճյուղ։ Հայերենն առանձնանում է իր ինքնուրույն զարգացմամբ և հարևան լեզուներից ունեցած տարբերություններով։

14․ Համեմատեք հայերի ծագման վերաբերյալ ավանդազրույցները։

Հայերի ծագման մասին հայտնի է հատկապես Հայկ Նահապետի մասին ավանդազրույցը։ Ըստ դրա՝ Հայկը պայքարել է Բելի դեմ և հաղթել նրան։ Կան նաև տարբեր պատմական և գիտական տեսակետներ հայերի ծագման վերաբերյալ։ Ես ավելի շատ կարևորում եմ գիտական տեսակետը, որովհետև այն հիմնվում է պատմական, հնագիտական և լեզվաբանական ուսումնասիրությունների վրա, իսկ ավանդազրույցները կարևոր են որպես ժողովրդի մշակութային հիշողություն։

15․ Հիմնավորեք հայերի ծագման տեղաբնիկության տեսությունը։

Տեղաբնիկության տեսության համաձայն՝ հայ ժողովրդի կազմավորումը տեղի է ունեցել Հայկական լեռնաշխարհում՝ երկար ժամանակաշրջանի ընթացքում։ Դրա օգտին են խոսում հնագիտական, պատմական և լեզվաբանական բազմաթիվ տվյալներ։ Հայկական լեռնաշխարհում վաղ ժամանակներից գոյություն են ունեցել տարբեր բնակչություններ և պետական կազմավորումներ, որոնց հիմքի վրա հետագայում ձևավորվել է հայ ժողովուրդը։

16․ Որտե՞ղ են պահպանվել Հայկական լեռնաշխարհի պետական կազմավորումների մասին առաջին պատմական վկայությունները։

Հայկական լեռնաշխարհի հնագույն պետական կազմավորումների մասին տեղեկություններ պահպանվել են հատկապես Միջագետքի սեպագիր արձանագրություններում։ Դրանցում հիշատակվում են տարբեր երկրներ և ժողովուրդներ, որոնք գտնվել են Հայկական լեռնաշխարհում։ Հիշատակվում են նաև Հայասա, Նաիրի և Ուրարտու անունները։ Այս տեղեկությունները կարևոր են տարածաշրջանի հնագույն պատմությունն ուսումնասիրելու համար։

17․ Աստվածաշնչի ո՞ր գրքում կան վկայություններ Հայաստանի մասին։

Հայաստանի մասին կարևոր վկայություն կա Աստվածաշնչի Ծննդոց գրքում։ Այնտեղ հիշատակվում են Արարատի լեռները, որոնց հետ կապված է Նոյյան տապանի պատմությունը։ Այդ տեղեկությունը կարևոր է նաև նրանով, որ ցույց է տալիս Հայկական լեռնաշխարհի տեղը հին ժողովուրդների պատկերացումներում։

18․ Ինչպե՞ս է Հայաստանը ներկայանում տարբեր ժողովուրդների դիցաբանության մեջ։

Հայկական լեռնաշխարհը տարբեր ժողովուրդների հին պատկերացումներում հաճախ ներկայացվում է որպես հնագույն և կարևոր երկիր։ Այն կապված է Արարատ լեռան, Նոյյան տապանի և տարբեր հնագույն ժողովուրդների մասին ավանդությունների հետ։ Հայկական դիցաբանության մեջ կարևոր տեղ ունեն Հայկ Նահապետը, Արա Գեղեցիկը, Անահիտը, Վահագնը և Աստղիկը։ Այս պատմությունները ցույց են տալիս հայ ժողովրդի հին աշխարհայացքն ու մշակույթը։

1. Հասարակական փոփոխություն նշանակում է հասարակության կյանքի, հարաբերությունների, արժեքների և ապրելակերպի փոփոխություն ժամանակի ընթացքում։ Վերջին 100–200 տարում, օրինակ, զարգացել են կրթությունը և բժշկությունը, կանանց իրավունքները, փոխվել են աշխատանքի ձևերը, ստեղծվել են մեքենաներ, հեռախոսներ, համակարգիչներ և ինտերնետ։
2. Հասարակական փոփոխությունների հիմնական պատճառներն են գիտության և տեխնոլոգիաների զարգացումը, տնտեսական փոփոխությունները, պատերազմները, քաղաքական իրադարձությունները, կրթությունը, մշակույթը և մարդկանց նոր գաղափարները։ Իմ կարծիքով՝ ամենամեծ ազդեցությունն ունի գիտատեխնիկական առաջընթացը, քանի որ այն փոխում է մարդկանց աշխատանքի, սովորելու, շփվելու և ապրելու ձևերը։
3. Գիտությունը մեծապես փոխել է մարդու առօրյան։ Օրինակ՝ բժշկության զարգացումը օգնել է բուժել բազմաթիվ հիվանդություններ, էլեկտրականության օգտագործումը հեշտացրել է առօրյա կյանքը, իսկ ինտերնետի ստեղծումը հնարավորություն է տվել արագ գտնել տեղեկություն և շփվել աշխարհի տարբեր մարդկանց հետ։
4. Տեխնոլոգիաները շատ են փոխել հաղորդակցությունը։ Անցյալում մարդիկ հիմնականում նամակներ էին գրում կամ հանդիպում էին անձամբ, իսկ նամակը կարող էր հասնել մի քանի օրում կամ նույնիսկ ավելի ուշ։ Այսօր կարելի է հաղորդագրություն ուղարկել մի քանի վայրկյանում, կատարել տեսազանգ և շփվել աշխարհի ցանկացած կետում գտնվող մարդու հետ։
5. Եթե 500 տարի առաջ ապրած մարդը հայտնվեր մեր ժամանակներում, նրան ամենից շատ կարող էին զարմացնել՝
   • ինքնաթիռները,
   • մեքենաներն ու արագընթաց տրանսպորտը,
   • բջջային հեռախոսները,
   • ինտերնետը,
   • համակարգիչներն ու արհեստական բանականությունը,
   • տիեզերական թռիչքները,
   • ժամանակակից բժշկությունը։
6. Տեխնոլոգիական առաջընթացը միշտ չէ, որ նշանակում է հասարակական առաջընթաց։ Նոր տեխնոլոգիաները կարող են հեշտացնել մարդու կյանքը, բայց դրանց սխալ օգտագործումը կարող է առաջացնել խնդիրներ։ Օրինակ՝ ինտերնետը օգնում է կրթվել և շփվել, բայց կարող է նաև տարածել կեղծ տեղեկություններ կամ առաջացնել կախվածություն։
7. Արհեստական բանականությունը կարող է օգնել հասարակությանը տարբեր ոլորտներում։ Այն կարող է արագ վերլուծել մեծ քանակությամբ տեղեկություն, օգնել բժիշկներին, աջակցել կրթությանը, թարգմանել տեքստեր և հեշտացնել մարդկանց աշխատանքը։ Օրինակ՝ աշակերտը կարող է ԱԲ-ի միջոցով ավելի պարզ հասկանալ դժվար թեման, եթե այն օգտագործում է որպես ուսումնական օգնություն։
8. ԱԲ-ի արագ տարածումը կարող է առաջացնել կեղծ տեղեկությունների տարածման, անձնական տվյալների պաշտպանության, աշխատանքի որոշ տեսակների փոփոխության և տեխնոլոգիայից չափից շատ կախվածության խնդիրներ։ Դրանցից խուսափելու համար պետք է զարգացնել թվային գրագիտությունը, ստուգել տեղեկության աղբյուրը, պաշտպանել անձնական տվյալները և ստեղծել պատասխանատու օգտագործման կանոններ։
9. Նույն տեխնոլոգիան կարող է տարբեր մարդկանց համար ունենալ տարբեր ազդեցություն։ Օրինակ՝ սոցիալական ցանցերը կարող են օգնել աշակերտին սովորել և կապ պահպանել ընկերների հետ, բայց չափից շատ օգտագործելու դեպքում կարող են խլել նրա ժամանակը և խանգարել սովորելուն։
10. Մշակույթը մեծ ազդեցություն ունի հասարակական փոփոխությունների վրա։ Այն պահպանում է լեզուն, ավանդույթները, պատմությունը և ազգային արժեքները։ Միևնույն ժամանակ մշակույթը կարող է ստեղծել նոր երաժշտություն, արվեստ, գրականություն և գաղափարներ՝ նպաստելով հասարակության զարգացմանը։
11. Գաղափարները կարող են փոխել մարդկանց մտածելակերպը և ամբողջ հասարակության կյանքը։ Օրինակ՝ մարդու իրավունքների գաղափարի տարածումը նպաստել է նրան, որ տարբեր երկրներում ավելի մեծ ուշադրություն դարձվի մարդու ազատությանը, հավասարությանը և արժանապատվությանը։
12. Հասարակության զարգացումը սովորաբար ուղեկցվում է տարաձայնություններով և հակասություններով։ Տարբեր մարդիկ ունեն տարբեր կարծիքներ, և այդ քննարկումների միջոցով կարող են առաջանալ նոր գաղափարներ։ Օրինակ՝ կանանց իրավունքների ընդլայնումը տարբեր ժամանակներում առաջացրել է բազմաթիվ քննարկումներ, սակայն արդյունքում հասարակության մեջ տեղի են ունեցել կարևոր փոփոխություններ։
13. Դժվար է փոփոխությունը միանշանակ «լավ» կամ «վատ» համարել, քանի որ այն կարող է տարբեր մարդկանց վրա տարբեր ազդեցություն ունենալ։ Օրինակ՝ ավտոմատացումը կարող է արագացնել արտադրությունը և հեշտացնել աշխատանքը, բայց միևնույն ժամանակ որոշ մարդկանց համար կարող է փոխել կամ նվազեցնել աշխատանքի հնարավորությունները։
14. Գիտության զարգացումը մարդուն մի կողմից ավելի ազատ է դարձրել, քանի որ տեխնոլոգիաները խնայել են ժամանակ և հեշտացրել աշխատանքը։ Մյուս կողմից՝ ստեղծվել են նոր կախվածություններ, օրինակ՝ հեռախոսից, ինտերնետից և սոցիալական ցանցերից։ Իմ կարծիքով՝ գիտությունը մարդուն կարող է ավելի ազատ դարձնել, եթե այն օգտագործվում է չափավոր և գիտակցված։
15. Ռուսոյի տեսակետը կարելի է հասկանալ այնպես, որ գիտության և արվեստի զարգացումը ինքնին չի երաշխավորում մարդու բարոյական զարգացումը։ Ես մասամբ համաձայն եմ, քանի որ գիտելիքը կարող է օգտագործվել և՛ լավ, և՛ վատ նպատակներով։ Սակայն կարծում եմ, որ խնդիրը ոչ թե գիտության ու արվեստի զարգացումն է, այլ դրանց օգտագործման ձևը։
16. Դավիթ Անհաղթի միտքը ես հասկանում եմ այնպես, որ մարդու վերջնական նպատակը պետք է լինի բարիքը, իսկ ճշմարտությունն ու գիտելիքը պետք է օգնեն նրան հասնել այդ նպատակին։ Օրինակ՝ բժիշկը գիտական գիտելիքն օգտագործում է մարդու առողջությունը պահպանելու և նրան օգնելու համար։
17. Եզնիկ Կողբացու մտքի համաձայն՝ նույն գործիքը կարող է օգտագործվել տարբեր նպատակներով։ Սա կարելի է կապել ժամանակակից տեխնոլոգիաների հետ։ Օրինակ՝ ինտերնետը կարող է օգտագործվել կրթության և գիտելիքի տարածման համար, բայց կարող է նաև օգտագործվել խաբեության կամ կեղծ տեղեկությունների տարածման նպատակով։
18. Տեխնիկական հնարավորությունների աճը մարդու կյանքը շատ առումներով հեշտացրել է, բայց պարտադիր չէ, որ այն բոլոր մարդկանց ավելի երջանիկ դարձնի։ Այսօր մարդն ունի ավելի լավ բժշկություն, արագ տրանսպորտ, կապ և տեղեկատվություն։ Միաժամանակ կան սթրես, տեղեկատվության մեծ հոսք, տեխնոլոգիական կախվածություն և շրջակա միջավայրի խնդիրներ։
19. Եթե ես ապրեի 100 տարի հետո, կարծում եմ՝ հասարակության մեջ տեխնոլոգիաները շատ ավելի մեծ դեր կունենային։ Կրթության մեջ կարող էին օգտագործվել զարգացած վիրտուալ միջավայրեր և արհեստական բանականություն։ Շատ աշխատանքներ կարող էին կատարել ռոբոտները, իսկ մարդիկ ավելի շատ զբաղվեին ստեղծագործական և գիտական աշխատանքով։ Հաղորդակցությունը կարող էր դառնալ ավելի արագ և իրականությանը մոտ։ Տրանսպորտը կարող էր լինել ավելի անվտանգ և ավտոմատացված։
20. Որպեսզի գիտատեխնիկական առաջընթացը ծառայի մարդուն, անհրաժեշտ է՝
21. Ստեղծել հստակ կանոններ՝ տեխնոլոգիաների անվտանգ օգտագործման համար։
22. Զարգացնել կրթությունը և թվային գրագիտությունը, որպեսզի մարդիկ կարողանան ճիշտ օգտագործել նոր տեխնոլոգիաները։
23. Պաշտպանել մարդու իրավունքներն ու անձնական տվյալները։
24. Ստուգել նոր տեխնոլոգիաների անվտանգությունը՝ նախքան դրանք լայնորեն կիրառելը։
25. Տեխնոլոգիաները օգտագործել հասարակության բարօրության համար, օրինակ՝ կրթության, բժշկության և շրջակա միջավայրի պաշտպանության ոլորտներում։
    Այս դեպքում գիտությունն ու տեխնոլոգիաները կարող են դառնալ մարդու կյանքի բարելավման միջոց, այլ ոչ թե վտանգավոր ուժ։

1. I went to the cinema last night.
   a) go
   b) went
   c) have gone
   d) going
2. She finished her homework before dinner.
   a) finish
   b) finished
   c) has finished
   d) finishing
3. If I had more money, I would buy a new phone.
   a) have
   b) had
   c) will have
   d) has
4. They have lived in this house since 2010.
   a) live
   b) lived
   c) have lived
   d) are living
5. He can’t be at home now. I just saw him in town.
   a) can’t
   b) must
   c) should
   d) has to
6. While I was watching TV, my brother was playing video games.
   a) watch
   b) watched
   c) was watching
   d) am watching
7. The book was more interesting than I expected.
   a) more interesting
   b) most interesting
   c) interestinger
   d) as interesting
8. They were waiting for the bus when it started to rain.
   a) wait
   b) waited
   c) were waiting
   d) waiting
9. By the time we arrived, the movie had already started.
   a) already started
   b) had already started
   c) is already starting
   d) will already start
10. This cake is delicious! Who made it?
    a) make
    b) made
    c) has made
    d) making

Section 2 — Fill in the blanks

11. I enjoy reading books in my free time.
12. She is taller than her sister.
13. If you study harder, you will pass the exam.
14. He has never been to Paris before.
15. We have not seen each other for a long time.
16. They had left by the time we got there.
17. I don’t mind helping you with your homework.
18. Look! The baby is sleeping.
19. I prefer tea to coffee.
20. He drives more carefully than his brother.

Section 3 — Error Correction

21. She doesn’t like spicy food.
22. I go to school every day.
23. He has gone to the store.
24. We were very tired after the trip.
25. Can you tell me the answer?

Conditional Type	Use Case	Structure	Example Sentence
Zero Conditional	General facts	If + Present Simple, Present Simple	If you heat ice, it melts.
First Conditional	Real future possibility	If + Present Simple, will + Verb	If it rains, we will stay inside.
Second Conditional	Hypothetical/unreal present or future	If + Past Simple, would + Verb	If I had a car, I would drive to work.
Third Conditional	Hypothetical past	If + Past Perfect, would have + Past Participle	If I had studied, I would have passed.
Mixed Conditional	Past action affecting present	If + Past Perfect, would + Verb	If she had studied, she would be a doctor now.

1-ին մակարդակ — հեշտ

1. Որքա՞ն վաղուց է Երկրի վրա առաջացել կյանքը։
   8,3 միլիարդ տառի առաջ
2. Մոտավորապես ե՞րբ է հայտնվել Homo sapiens-ը։
   Մոտավորապես 300 տարի առաջ
3. Ինչպիսի՞ն էր Երկրի սկզբնական մթնոլորտը։
   Սկզբում երկիր չուներ թթվածին , այլ նա անբոխչությամբ լցվածեր գազերով , ածխաթթու ։
4. Ինչպե՞ս է առաջացել օվկիանոսների աղը։
   Աղը հիմնականում առաջացել է ապարների քայքայման և գետերի միջոցով հանքային նյութերի օվկիանոսներ տեղափոխվելու արդյունքում։
5. Ի՞նչ նշանակություն ունեցավ գյուղատնտեսության առաջացումը։
   Գյուղատնտեսությունը մարդուն հնարավորություն տվեց մշտական բնակություն հաստատել, արտադրել սնունդ և ստեղծել բնակավայրեր ու քաղաքներ։
6. Ի՞նչ էներգիայի աղբյուրներից է մարդը սկսել լայնորեն օգտվել արդյունաբերական ժամանակաշրջանում։
   Մարդը լայնորեն սկսեց օգտագործել ածուխ, նավթ և բնական գազ։
7. Ինչո՞ւ է նավթը կարևոր էներգիայի աղբյուր համարվում։
   Որովհետև նավթից ստացվում են վառելիքներ, որոնք օգտագործվում են տրանսպորտում, արդյունաբերության և էներգետիկայի մեջ։
8. Ո՞ր ոլորտն է օգտագործում մարդկության ջրի մեծ մասը։
   Ջրի ամենամեծ մասը օգտագործվում է գյուղատնտեսության մեջ։
9. Մոտավորապես որքա՞ն ջուր է անհրաժեշտ 1 կգ տավարի միս արտադրելու համար։
   Մոտավորապես 15 000 լիտր ջուր։
10. Ի՞նչ է տեղի ունենում անտառների ոչնչացման հետևանքով։
    Նվազում է կենսաբազմազանությունը, մեծանում է հողի էրոզիան, և ավելանում է ածխաթթու գազի քանակը մթնոլորտում։

2-րդ մակարդակ — միջին

11. Ինչպե՞ս փոխեց գյուղատնտեսությունը մարդու հարաբերությունը բնության հետ։
    Մարդը սկսեց ավելի ակտիվորեն փոխել բնությունը՝ հող մշակելով, անտառներ հատելով և կենդանիներ ու բույսեր ընտելացնելով։
12. Ինչպե՞ս նավթը փոխեց գյուղատնտեսությունը։
    Նավթը հնարավորություն տվեց օգտագործել տրակտորներ, կոմբայններ և այլ մեքենաներ, ինչպես նաև արտադրել վառելիք և գյուղատնտեսական քիմիական նյութեր։
13. Ինչո՞ւ է արդյունաբերական գյուղատնտեսությունը նվազեցնում կենսաբազմազանությունը։
    Նավթը հնարավորություն տվեց օգտագործել տրակտորներ, կոմբայններ և այլ մեքենաներ, ինչպես նաև արտադրել վառելիք և գյուղատնտեսական քիմիական նյութեր։
14. Ի՞նչ կապ կա մսի արտադրության և ջրի սպառման միջև։
    Քանի որ մեծ տարածքներում հաճախ աճեցվում է նույն տեսակի բույս կամ պահվում է նույն տեսակի կենդանի, իսկ բնական միջավայրերը վերանում են։
15. Ինչո՞ւ է քաղաքների արագ աճը բնապահպանական խնդիր ստեղծում։
    Քաղաքների աճը մեծացնում է էներգիայի, ջրի և հողի օգտագործումը, ինչպես նաև առաջացնում է ավելի շատ թափոններ և աղտոտում։
    
16. Ինչպե՞ս են ավտոմեքենաները ազդել քաղաքների կառուցվածքի վրա։
    
    Քաղաքներում սկսեցին կառուցվել լայն ճանապարհներ, մայրուղիներ, կամուրջներ և մեծ ավտոկայանատեղիներ։
    
17. Ինչո՞ւ է անտառը կարևոր կլիմայի համար։
    Անտառները կլանում են ածխաթթու գազը, արտադրում թթվածին և օգնում են կարգավորել կլիման ու ջրի շրջապտույտը։
    
18. Ինչո՞ւ է ֆիլմը ցույց տալիս, որ Երկրի բոլոր համակարգերը փոխկապակցված են։
    
    Որովհետև բնության մի հատվածի փոփոխությունը կարող է ազդեցություն ունենալ մյուսների վրա՝ ջրի, հողի, անտառների, կենդանիների և կլիմայի վրա։
    
19. Ի՞նչ խնդիր է առաջացնում չափից ավելի ձկնորսությունը։
    
    Այն նվազեցնում է ձկների պաշարները և խախտում ծովային էկոհամակարգերի հավասարակշռությունը։
    
20. Ինչո՞ւ են ճահիճներն ու խոնավ տարածքները կարևոր։
    
    Դրանք մաքրում և պահպանում են ջուրը, ապահովում են բազմաթիվ կենդանիների ու բույսերի բնակության վայր և օգնում են նվազեցնել ջրհեղեղների ազդեցությունը։

3-րդ մակարդակ — բարդ և տրամաբանական

21. Ինչո՞ւ կարելի է ասել, որ գյուղատնտեսությունը միաժամանակ և՛ զարգացրեց մարդկությունը, և՛ մեծացրեց բնության վրա մարդու ազդեցությունը։
    
    զարգացրեց մարդկությունը, և՛ մեծացրեց բնության վրա մարդու ազդեցությունը։
    Գյուղատնտեսությունը ապահովեց սննդի կայուն արտադրություն և նպաստեց քաղաքակրթության զարգացմանը, բայց դրա համար մարդը սկսեց ավելի շատ օգտագործել հողը, ջուրը և բնական ռեսուրսները։
    
22. Ինչո՞ւ է նավթից կախվածությունը վտանգավոր երկարաժամկետ տեսանկյունից։
    
    Նավթը չվերականգնվող ռեսուրս է, իսկ դրա օգտագործումը նաև առաջացնում է ջերմոցային գազերի արտանետումներ և նպաստում կլիմայի փոփոխությանը։
    
23. Ինչպե՞ս կարող է մարդու սպառման աճը ազդել բնության վրա։
    
    Սպառման աճը մեծացնում է բնական ռեսուրսների օգտագործումը, էներգիայի պահանջարկը, թափոնների և աղտոտման քանակը։
    
24. Ինչո՞ւ չի կարելի բնական անտառը պարզապես փոխարինել ծառերի արհեստական տնկարկով։
    
    Բնական անտառը ունի բազմաթիվ բույսերի և կենդանիների տեսակներ, տարբեր տարիքի ծառեր ու բարդ էկոհամակարգ, ինչը մեկ տեսակի ծառերի տնկարկը չի կարող ամբողջությամբ փոխարինել։
    
25. Ինչպե՞ս է կենսաբազմազանության նվազումը վտանգում նաև մարդուն։
    
    Կենսաբազմազանության նվազումը կարող է խախտել սննդի, ջրի և այլ բնական ռեսուրսների ապահովումը և թուլացնել էկոհամակարգերի կայունությունը։
    
26. Ինչո՞ւ է ֆիլմում մարդու գործունեությունը ներկայացվում որպես Երկրի բնական հավասարակշռության վրա ազդեցություն ունեցող ուժ։
    
    
27. Ինչպե՞ս են սննդի արտադրությունն ու էներգետիկան կապված միմյանց հետ։
    
    բնական հավասարակշռության վրա ազդեցություն ունեցող ուժ։
    Որովհետև մարդը մեծ ծավալով օգտագործում է բնական ռեսուրսները, փոխում է լանդշաֆտները, աղտոտում միջավայրը և ազդում կլիմայի վրա։
    
28. Ինչո՞ւ է ջրի խնդիրը միայն ջրի պակասի խնդիր չէ։
    
    Սննդի արտադրության համար անհրաժեշտ են էներգիա, վառելիք և տեխնիկա՝ հողը մշակելու, բերքը հավաքելու, վերամշակելու և տեղափոխելու համար։
    
29. Ի՞նչ հիմնական գաղափար է փոխանցում ֆիլմը մարդու և բնության փոխհարաբերության մասին։
    
    Որովհետև կարևոր է ոչ միայն ջրի քանակը, այլև դրա որակը, հասանելիությունը և ճիշտ օգտագործումը։
    
30. Ինչո՞ւ է ֆիլմի հիմնական գաղափարը ոչ միայն բնապահպանական, այլև մարդկային խնդիր։

Որովհետև բնության վիճակը անմիջականորեն կապված է մարդու կյանքի, առողջության, սննդի, ջրի և ապագայի հետ։

Նախագծի վերնագիր — Հին հունաստան օլիմպիական խաղերին շրջանում

ժամանակահատվաց — Ք․ա․ 776–393 թթ․

նախագծի մասնակից — Անգելինա Ադամյան

Նախագծի նպատակ — Նախագծի նպատակն է ուսումնասիրել Հին Հունաստանի Օլիմպիական խաղերի պատմությունը, ներկայացնել դրանց առաջացման պատճառները, անցկացման ձևը, մարզաձևերը և նշանակությունը հին հունական հասարակության մեջ։ Նաև նպատակ ունեմ ցույց տալ, թե ինչպես են Հին Հունաստանի Օլիմպիական խաղերը կապված ժամանակակից Օլիմպիական խաղերի հետ։

նախագծի խնդիրներ —
Ուսումնասիրել Օլիմպիական խաղերի առաջացումը։
Ներկայացնել հին խաղերի մարզաձևերը։
Ուսումնասիրել դրանց նշանակությունը։
Համեմատել հին և ժամանակակից Օլիմպիական խաղերը։

ընթացք —

Նախագծի ամփոփում —