§ 17. Հաղորդիչների հուգահեռ միացումը:

1. Բերեք էլեկտրական շղթայի օրինակ, որտեղ երևում է սպառիչների զուգահեռ միացման առավելությունը հաջորդականի նկատմամբ:
Զուգահեռ միացված լամպերը շարունակում են աշխատել, երբ մեկը անջատվում է, մինչդեռ հաջորդական միացման դեպքում ամբողջ շղթան է անջատվում։ Սա ցույց է տալիս, որ զուգահեռ միացումը ավելի հուսալի է և ապահովում է յուրաքանչյուր սպառիչի վրա միևնույն լարումը։
2. Ի՞նչ առնչությամբ են կապված հոսանքի ուժերը զուգահեռ միացված սպառիչներում և շղթայի չճյուղավորված մասում: Նկարագրեք այն փորձը, որը հաստատում է այդ առնչության ճիշտ լինելը:
Զուգահեռ ճյուղերի հոսանքների գումարը հավասար է չճյուղավորված մասի հոսանքին։ Դա հաստատվում է երեք ամմետրով՝ մեկը ընդհանուր շղթայում, երկուսը ճյուղերում, որոնց չափումները գումարվում են։
3. Իրար զուգահեռ միացված բոլոր սպառիչների համար ո՞ր էլեկտրական մեծությունն է նույնը: Ի՞նչ փորձով կարող եք հաստատել, որ ձեր պատասխանը ճիշտ է:
Զուգահեռ միացված բոլոր սպառիչների վրա լարումը նույնն է։ Վոլտմետրով չափումներ անելիս բոլոր ճյուղերում ստացվում է նույն արժեքը։
4. Ինչպե՞ս են որոշում իրար զուգահեռ միացված սպառիչների ընդհանուր տեղամասի դիմադրությունը: Պատասխանը հիմնավորել՝ օգտվելով 2-րդ հարցի պատասխանից և Օհմի օրենքից:
Քանի որ զուգահեռում լարումը նույնն է, իսկ հոսանքները գումարվում են, Օհմի օրենքից ստացվում է՝ 1/Rընդ=1/R1+1/R2+…1/Rընդ​=1/R1​+1/R2​+…։ Այսպիսով ընդհանուր դիմադրությունը որոշվում է ճյուղերի դիմադրությունների հակադարձների գումարի հակադարձով։
5. Էլեկտրական շղթայի տեղամասերից մեկն ընդգրկում է 5 Օմ դիմադրությամբ սպառիչ, իսկ երկրորդը՝ 5 Օմ և 10 Օմ դիմադրությամբ իրար զուգահեռ միացված սպառիչներ: Ո՞ր տեղամասի դիմադրությունն է ավելի մեծ: Ինչու՞:
5 Ω–անոց տեղամասը մեծ դիմադրություն ունի, քան 5 Ω և 10 Ω զուգահեռ միացված դիմադրիչների համարժեքը (≈3.33 Ω)։ Զուգահեռ միացումը միշտ փոքրացնում է ընդհանուր դիմադրությունը։

Lուծել խնդիրները՝

1. Ո՞ր ամպերաչափի ցուցմունքն է ավելի փոքր` Al-ի՞, թե՞ A2-ի:

2. Էլեկտրական շղթայի տեղամասով 16 ր-ում տեղափոխվեց 240 Կլ լիցք: Այդ ընթացքում էլեկտրական դաշտը կատարեց 1200 Ջ աշխատանք: Որոշել լարումն այդ տեղամասում և հոսանքի ուժը:

3. 12,8մ երկարության և 0,1 մմ հատույթի մակերեսով հաղորդալարում հոսանքի ուժը 4Ա է, երբ լարումը 220 Վ է: Ի՞նչ նյութից է պատրաստված հաղորդալարը:

4. Որոշեք A ամպերաչափի և VI վոլտաչափի ցուցմունքները (տես նկարը), եթե R1 և R2 սպառիչների դիմադրություններն են` R1 = 2 Օմ, R2 = 4 Օմ, իսկ V2 վոլտաչափի ցուցմունքը` U2 = 2 Վ:

5. Շղթայի AB տեղամասի ընդհանուր դիմադրությունը 10 Օմ է (տես նկարը): Որոշեք R3 հաղորդչի դիմադրությունը, եթե R1 և R2 հաղորդիչների դիմադրություններն են` R1 = 2 Օմ, R2 = 5 Օմ: Որքա՞ն է հոսանքի ուժը AB տեղամասում, եթե վոլտաչափի ցուցմունքը 6Վ է:

Destination B1, Unit 13, countable and uncountable nouns
Slide 54, exercises A, B, C, D, F.

---

1. Ո՞րն է ցանկացած թթվի կազմի պարտադիր տարրը։
Քիմիական նշանը․
✔ Ջրածին – H

---

2. Ո՞րն է բոլոր հիդրօքսիդների (հիմքերի) բանաձևի պարտադիր մասը։
✔ OH⁻ (հիդրօքսիդ իոն)

---

3. Թթուները ինչպես ենք դասակարգում ըստ թթվածնի պարունակության։ Օրինակներ։
✔ Թթվածին պարունակող (օքսթթուներ) – օրինակ՝ H₂SO₄
✔ Թթվածին չպարունակող – օրինակ՝ HCl

---

4. Ինչպե՞ս է կոչվում այն հիդրօքսիդը, որը լուծվում է ջրում։
✔ Ալկալի

---

5. Ի՞նչ գույն է ստանում լակմուսի թուղթը թթվի լուծույթում։
✔ Կարմիր

---

6. Թվարկե՛ք ալկալիներին բնորոշ մեկ ֆիզիկական հատկություն։
✔ Սահուն, օճառանման զգացողություն (կամ՝ լուծվում են ջրում, կամ՝ կայծկլտում են CO₂

---

7. Ինչպե՞ս են կոչվում նյութերը, որոնք փոխում են գույնը թթվային/հիմնային միջավայրում։
✔ Ինդիկատորներ

---

8. Ի՞նչ նյութեր են առաջանում թթվի և հիմքի փոխազդեցությունից։
✔ Աղ + ջուր

---

9. Ինչպե՞ս է կոչվում թթվի և հիմքի միջև տեղի ունեցող փոխազդեցությունը։
✔ Նեյտրալացում

---

10. Թթունները փոխազդու՞մ են մետաղների հետ։ Եթե այո՝ ինչ է առաջանում։
✔ Այո։
✔ Աղ + ջրածին (H₂) գազ

---

11. Ի՞նչ է տեղի ունենում անլուծելի հիմքերի հետ տաքացման ժամանակ (ջերմային քայքայում)։
✔ Ճեղքվում են և առաջացնում
մետաղի օքսիդ + ջուր (H₂O)

---

12. Հնարավո՞ր է ստանալ լուծելի հիմք մետաղի և ջրի փոխազդեցությունից։
✔ Այո։
Օրինակ՝ Na + H₂O → NaOH (ալկալի) + H₂

---

§ 16. Հաղորդիչների հաջորդական միացումը:

§ 17. Հաղորդիչների հուգահեռ միացումը:

1. Էներգիայի ի՞նչ փոխակերպումներ են տեղի ունենում էլ. շղթայում:
Էլեկտրական շղթայում քիմիական կամ մեխանիկական էներգիան փոխվում է էլեկտրականի, իսկ էլեկտրական էներգիան կարող է փոխակերպվել ջերմային, լուսային, մեխանիկական կամ ձայնային էներգիայի։
2. Ինչի՞ց է կախված  էլ. շղթայի սպառիչներում անջատված էներգիան:
Էլեկտրական շղթայի սպառիչներում անջատված էներգիան կախված է լարումից, հոսանքի ուժից և աշխատանքի տևողությունից։ Այն հաշվվում է՝ W = U * I * t ։
3. Ինչպիսի՞ն է հոսանքի ուժը հաջորդաբար միացված սպառիչներում, ինչպես նաև դրանք միացնող հաղորդալարերում:
Հաջորդաբար (շարքային) միացված սպառիչներում հոսանքի ուժը բոլոր տեղերում նույնն է․ նույն հոսանքն է անցնում յուրաքանչյուր սպառիչով և դրանք միացնող հաղորդալարերով։
4. Ինչպե՞ս են հաշվում լարումը  հաջորդաբար միացված սպառիչներից կազմված տեղամասում:
Հաջորդաբար միացված տեղամասում ընդհանուր լարումը հավասար է բոլոր սպառիչների լարումների գումարին․
U = U₁ + U₂ + U₃ + …
Սկզբունքը՝ լարումները գումարվում են։
5.Ինչպե՞ս են որոշում հաջորդաբար միացված սպառիչների տեղամասի դիմադրությունը:
Երբ սպառիչները միացված են մեկը մյուսի հետևից, ամբողջ տեղամասի դիմադրությունն ստացվում է՝ յուրաքանչյուր սպառիչի դիմադրությունը ավելացնելով նախորդին։

Կամ՝$$R_{\text{ընդհանուր}}=R_1+R_2+R_3+\dots$$6. Բերել էլ. շղթայի օրինակներ, որտեղ երևում է, սպառիչների զուգահեռ միացման առավելությունը հաջորդականի նկատմամբ:
Հաջորդական միացում

• Բաղադրիչները միացված են շարքով։
• Մեկ բաղադրիչի վնասվելը կդադարեցնի ամբողջ շղթան։

Զուգահեռ միացում

• Բաղադրիչները միացված են ուղիղ աղբյուրի հետ։
• Մեկ բաղադրիչի վնասվելը չի ազդում մյուսների վրա։
• Ամեն բաղադրիչ ստանում է նույն լարումը։
• Օրինակ՝ տան լույսերի ցանց՝ յուրաքանչյուր լամպ ստանում է ամբողջ լարումը, և մեկի խափանումը չի կանգնեցնում մյուսները։

Առավելություն

Ավելի հուսալի է, հեշտ է ավելացնել/հեռացնել բաղադրիչներ, և բոլորն ստանում են ամբողջ լարումը:

7. Ի՞նչ առընչությամբ են կապված հոսանքի ուժերը զուգահեռ միացված  սպառիչներում և շղթայի չճյուղավորված մասերում:
Զուգահեռ միացված սպառիչներում բոլորի վրա լարը նույնն է, ու հոսանքի ուժերը բաժանվում են ըստ դիմադրության:
Շղթայի չճյուղավորված մասերում (սերիական միացում) բոլորի միջով հոսանքը նույնն է, ու լարը բաժանվում է ըստ դիմադրության:
8. Իրար միացված բոլոր սպառիչների համար որ էլեկտրական մեծությունն է նույնը:
Իրար զուգահեռ միացված բոլոր սպառիչների համար լարման (վոլտաժի) մեծությունն է նույնը:
9.Ինչպե՞ս են որոշում իրար զուգահեռ միացված սպառիչների ընդհանուր տեղամասի դիմադրությունը:
Իրար զուգահեռ միացված սպառիչների ընդհանուր դիմադրությունը (Rₒ) որոշվում է հետևյալ բանաձևով. եթե ունենանք $R_1,R_2,R_3,\dots ,R_n$R1​,R2​,R3​,…,Rn​ դիմադրություններ, ապա$$\frac{1}{R_{\text{ընդհանուր}}}=\frac{1}{R_1}+\frac{1}{R_2}+\frac{1}{R_3}+\cdots +\frac{1}{R_n}$$

ՏԵՍԱԿԱՆ ՄԱՍ

Գործնականում կիրառվող էլեկտրական շղթաները, որպես կանոն, բաղկացած են լինեւմ էլեկտրաէներգիայի մի քանի սպառիչներից: Շղթայում սպառիչները միմյանց հետ կարող են միացված լինել ամենատարբեր եղանակներով: Սպառիչների միացման ամենապարզ և տարածված տեսակները հաջորդական և զուգահեռ միացումներն են:Շղթայի տեղամասում հաղորդիչների այնպիսի միացումը, որի դեպքում յուրաքանչյուր հաղորդչից դուրս եկող հաղորդալարը առանց ճյուղավորվելու միանում է այլ հաղորդչի, կոչվում է հաջորդական միացում:

 Նկարում պատկերված է  R1, R2 և R3 ռեզիստորների հաջորդական միացումը: Հաղորդիչների հաջորդական միացումն ունի իր օրինաչափությունները: 

  Հավաքելով համապատասխան շղթա, ամպերաչափի և վոլտաչափի միջոցով անհրաժեշտ չափումներ կատարելով, կարելի է համոզվել.1. Հաջորդական միացման դեպքում բոլոր հաղորդիչներում հոսանքի ուժը միևնույնն է՝ I=I1=I2=I3 (1), որտեղ I1, I2, I3-ը համապատասխանաբար I, II և III հաղորդիչներով անցնող հոսանքի ուժերն են, իսկ I-ն՝ հոսանքի ուժը շղթայում:2. Հաղորդիչների հաջորդական միացման դեպքում ամբողջ տեղամասի լարումը հավասար է առանձին հաղորդիչների լարումների գումարին՝ U= U1+U2+U3 (2), որտեղ U-ն ամբողջ տեղամասի, իսկ U1, U2, U3-ը առանձին հաղորդիչների լարումներն են:Օգտվելով Օհմի օրենքից և հաշվի առնելով (1) հավասարումի (2) առնչությունը կարող ենք պնդել՝ 3. Հաղորդիչների հաջորդական միացման դեպքում ամբողջ տեղամասի դիմադրությունը հավասար է առանձին հաղորդիչների դիմադրությունների գումարին՝R=R1+R2+R3, որտեղ R1-ը, R2-ը և R3-ը առանձին հաղորդիչների դիմադրություններն են, իսկ R-ը ամբողջ տեղամասի դիմադրությունը:Այս երեք օրինաչափություններ ճիշտ են նաև ցանկացած թվով հաջորդաբար միացված հաղորդիչների համար: Մասնավորապես, եթե հաջորդաբար իրար միացված են n միատեսակ հաղորդիչներ (ռեզիստորներ), որոնցից յուրաքանչյուրի դիմադրությունը R1 է, ապա դրանց ընդհանուր դիմադրությունը կլինի՝ R=nR1 Հաջորդաբար միացված ցանկացած երկու հաղորդիչներում հոսանքի ուժերի հավասարությունից՝ I1=I2, հետևում է, որ U1R1=U2R2 կամ U1U2=R1R2

Այսինքն, հաջորդաբար միացված հաղորդիչներում լարումները ուղիղ համեմատական են այդ հաղորդիչների դիմադրություններին:Հաղորդիչների հաջորդական միացման տարբերակ իչառանձնահատկությունն այն է, որ դրանցից թեկուզ մեկի անսարքության դեպքում հոսանքը դադարում է ամբողջ շղթայում:

Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 2․Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը՝ որպես յուրաքանչյուր մարդու իրավունքների և ազատությունների երաշխավոր․

Առաջադրանք
1․ Ընթերցե՛ք Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը և առանձնացրեք կրթությանը վերաբերող հոդվածները։
 /բլոգային աշխատանք/․

Հոդված 26.

1. Յուրաքանչյուր ոք ունի կրթության իրավունք: Առնվազն տարրական և ընդհանուր կրթությունը պետք է լինի անվճար: Տարրական կրթությունը պիտի լինի պարտադիր: Տեխնիկական և մասնագիտական կրթությունը պետք է հանրամատչելի լինի, և բարձրագույն կրթությունը` հավասարապես մատչելի բոլորի համար` յուրաքանչյուրի ընդունակությունների հիմունքով:

2. Կրթությունը պետք է ուղղված լինի մարդկային անհատականության լիակատար զարգացմանը և մարդու իրավունքների ու հիմնական ազատությունների նկատմամբ հարգանքի մեծացմանը: Կրթությունը պետք է նպաստի փոխըմբռնմանը, հանդուրժողականությանը և բոլոր ժողովուրդների, ռասայական և կրոնական խմբերի միջև բարեկամությանը և պիտի նպաստի Միավորված ազգերի` խաղաղության պահպանմանն ուղղված գործունեությանը:

3. Ծնողներն իրենց մանկահասակ երեխաների համար կրթատեսակ ընտրելու գործում ունեն առաջնության իրավունք:

November 17- 21

Destination B1, slide 43 , unit 10.
The Passive 1
slide 44 exercises A, B,C,D,E,F

ԹԵՍՏ 1

1. Գենը ինչի՞ միավոր է․
ա) Քրոմոսոմի սպիտակուցային հատված
բ) Ժառանգական տեղեկատվության միավոր
գ) Միտոզի փուլ
դ) Ռիբոսոմի կառուցվածքային միավոր

---

ԹԵՍՏ 2

2. Մարդու սոմատիկ բջիջներում որք՞ան քրոմոսոմ կա:
ա) 23
բ) 24
գ) 46
դ) 48

---

ԹԵՍՏ 3

3. Ինչպե՞ս է կոչվում մարդու քրոմոսոմների ամբողջական հավաքը, դասավորված ըստ չափի և կառուցվածքի:
ա) Գենոմ
բ) Կարիոտիպ
գ) Գենոտիպ
դ) Ֆենոտիպ

---

ԹԵՍՏ 4

4. Ո՞ր տեսակի քրոմոսոմներն են որոշում անձի սեռը:
ա) Սոմատիկ քրոմոսոմներ
բ) Ավտոսոմներ
գ) Սեռական քրոմոսոմներ
դ) Միտոխոնդրիալ քրոմոսոմներ

---

ԹԵՍՏ 5

5. Գենի տարբեր ձևերը, որոնք պայմանավորում են հատկանիշների տարբեր դրսևորումներ, կոչվում են․
ա) Կարիոտիպեր
բ) Ալելներ
գ) Հոմոլոգներ
դ) Մուտագեններ

Приём «говорящие имена и фамилии». Как живётся герою с таким именем?
Имя Акакий Акакиевич означает «невинный», «беззлобный». Фамилия Башмачкин происходит от слова «башмак» — что подчёркивает его простоту и ничтожность. Герою живётся тяжело, его никто не воспринимает всерьёз.

---

2. Как к Акакию Акакиевичу Башмачкину относятся сослуживцы?
   Коллеги над ним смеются, издеваются, не уважают его. Он для них — объект насмешек.

---

3. Каково авторское отношение к герою?
   Автор относится с сочувствием и жалостью, показывает его как доброго, честного и беззащитного человека.

---

4. На какие жертвы идёт герой ради приобретения новой шинели?
   Он экономит на еде, на свече, отказывается от ужинов, живёт очень скромно, лишь бы накопить деньги.

---

5. Какие перемены в жизнь героя вносит новая шинель?
   Он впервые чувствует радость и гордость. Коллеги начинают к нему относиться лучше, его приглашают в гости.

---

6. Опишите петербургскую площадь, на которой ограбили Акакия Акакиевича. В чем заключается особый драматизм этой ситуации?
   Площадь тёмная, пустая и холодная. Драматизм в том, что герой только обрёл счастье — и тут же всё потерял.

---

7. Как в повести нарисован групповой портрет петербургского чиновничества?
   Все чиновники показаны бездушными, равнодушными, занятыми только службой и своим положением.

---

8. К кому обращается Акакий Акакиевич за помощью? Почему чиновники не спешат помочь Башмачкину?
   Он обращается к «значительному лицу», но тот грубо с ним обращается. Чиновники боятся начальства и не хотят связываться с «мелким человеком».

---

9. Каким вы увидели «значительное лицо»?
   Гордым, холодным и жестоким. Он заботится только о своей важности и пренебрегает простыми людьми.

---

10. Финал повести. Кого «наказывает» призрак Башмачкина? Почему?
    Призрак отнимает шинель у «значительного лица» — как возмездие за унижение и равнодушие.

---

11. Зачем автор в реалистическом произведении использует элементы фантастики?
    Чтобы подчеркнуть несправедливость мира и показать духовное возмездие за зло.

---

12. Какие чувства у читателя вызывает герой? Когда вы смеялись, а когда сочувствовали ему?
    Сначала — лёгкая улыбка над его простотой, потом — глубокое сочувствие и жалость к несчастной судьбе.