Դեկտեմբերի 1-5


1. Ո՞րն է ցանկացած թթվի կազմի պարտադիր տարրը։
Քիմիական նշանը․

Ջրածին – H


2. Ո՞րն է բոլոր հիդրօքսիդների (հիմքերի) բանաձևի պարտադիր մասը։
OH⁻ (հիդրօքսիդ իոն)


3. Թթուները ինչպես ենք դասակարգում ըստ թթվածնի պարունակության։ Օրինակներ։
Թթվածին պարունակող (օքսթթուներ) – օրինակ՝ H₂SO₄
Թթվածին չպարունակող – օրինակ՝ HCl


4. Ինչպե՞ս է կոչվում այն հիդրօքսիդը, որը լուծվում է ջրում։
Ալկալի


5. Ի՞նչ գույն է ստանում լակմուսի թուղթը թթվի լուծույթում։
Կարմիր


6. Թվարկե՛ք ալկալիներին բնորոշ մեկ ֆիզիկական հատկություն։
✔ Սահուն, օճառանման զգացողություն (կամ՝ լուծվում են ջրում, կամ՝ կայծկլտում են CO₂


7. Ինչպե՞ս են կոչվում նյութերը, որոնք փոխում են գույնը թթվային/հիմնային միջավայրում։
Ինդիկատորներ


8. Ի՞նչ նյութեր են առաջանում թթվի և հիմքի փոխազդեցությունից։
Աղ + ջուր


9. Ինչպե՞ս է կոչվում թթվի և հիմքի միջև տեղի ունեցող փոխազդեցությունը։
Նեյտրալացում


10. Թթունները փոխազդու՞մ են մետաղների հետ։ Եթե այո՝ ինչ է առաջանում։
✔ Այո։
Աղ + ջրածին (H₂) գազ


11. Ի՞նչ է տեղի ունենում անլուծելի հիմքերի հետ տաքացման ժամանակ (ջերմային քայքայում)։
✔ Ճեղքվում են և առաջացնում
մետաղի օքսիդ + ջուր (H₂O)


12. Հնարավո՞ր է ստանալ լուծելի հիմք մետաղի և ջրի փոխազդեցությունից։
✔ Այո։
Օրինակ՝ Na + H₂O → NaOH (ալկալի) + H₂


 (01.12 — 05.12)․

§ 16. Հաղորդիչների հաջորդական միացումը:

§ 17. Հաղորդիչների հուգահեռ միացումը:

1. Էներգիայի ի՞նչ փոխակերպումներ են տեղի ունենում էլ. շղթայում:
Էլեկտրական շղթայում քիմիական կամ մեխանիկական էներգիան փոխվում է էլեկտրականի, իսկ էլեկտրական էներգիան կարող է փոխակերպվել ջերմային, լուսային, մեխանիկական կամ ձայնային էներգիայի։
2. Ինչի՞ց է կախված  էլ. շղթայի սպառիչներում անջատված էներգիան:
Էլեկտրական շղթայի սպառիչներում անջատված էներգիան կախված է լարումից, հոսանքի ուժից և աշխատանքի տևողությունից։ Այն հաշվվում է՝ W = U * I * t ։
3. Ինչպիսի՞ն է հոսանքի ուժը հաջորդաբար միացված սպառիչներում, ինչպես նաև դրանք միացնող հաղորդալարերում:
Հաջորդաբար (շարքային) միացված սպառիչներում հոսանքի ուժը բոլոր տեղերում նույնն է․ նույն հոսանքն է անցնում յուրաքանչյուր սպառիչով և դրանք միացնող հաղորդալարերով։
4. Ինչպե՞ս են հաշվում լարումը  հաջորդաբար միացված սպառիչներից կազմված տեղամասում:
Հաջորդաբար միացված տեղամասում ընդհանուր լարումը հավասար է բոլոր սպառիչների լարումների գումարին․
U = U1 + U2 + U3 + …

Սկզբունքը՝ լարումները գումարվում են։
5.Ինչպե՞ս են որոշում հաջորդաբար միացված սպառիչների տեղամասի դիմադրությունը:
Երբ սպառիչները միացված են մեկը մյուսի հետևից, ամբողջ տեղամասի դիմադրությունն ստացվում է՝ յուրաքանչյուր սպառիչի դիմադրությունը ավելացնելով նախորդին։

Կամ՝Rընդհանուր=R1+R2+R3+6. Բերել էլ. շղթայի օրինակներ, որտեղ երևում է, սպառիչների զուգահեռ միացման առավելությունը հաջորդականի նկատմամբ:
Հաջորդական միացում

  • Բաղադրիչները միացված են շարքով։
  • Մեկ բաղադրիչի վնասվելը կդադարեցնի ամբողջ շղթան։

Զուգահեռ միացում

  • Բաղադրիչները միացված են ուղիղ աղբյուրի հետ։
  • Մեկ բաղադրիչի վնասվելը չի ազդում մյուսների վրա։
  • Ամեն բաղադրիչ ստանում է նույն լարումը։
  • Օրինակ՝ տան լույսերի ցանց՝ յուրաքանչյուր լամպ ստանում է ամբողջ լարումը, և մեկի խափանումը չի կանգնեցնում մյուսները։

Առավելություն

Ավելի հուսալի է, հեշտ է ավելացնել/հեռացնել բաղադրիչներ, և բոլորն ստանում են ամբողջ լարումը:

7. Ի՞նչ առընչությամբ են կապված հոսանքի ուժերը զուգահեռ միացված  սպառիչներում և շղթայի չճյուղավորված մասերում:
Զուգահեռ միացված սպառիչներում բոլորի վրա լարը նույնն է, ու հոսանքի ուժերը բաժանվում են ըստ դիմադրության:
Շղթայի չճյուղավորված մասերում (սերիական միացում) բոլորի միջով հոսանքը նույնն է, ու լարը բաժանվում է ըստ դիմադրության:
8. Իրար միացված բոլոր սպառիչների համար որ էլեկտրական մեծությունն է նույնը:
Իրար զուգահեռ միացված բոլոր սպառիչների համար լարման (վոլտաժի) մեծությունն է նույնը:
9.Ինչպե՞ս են որոշում իրար զուգահեռ միացված սպառիչների ընդհանուր տեղամասի դիմադրությունը:
Իրար զուգահեռ միացված սպառիչների ընդհանուր դիմադրությունը (Rₒ) որոշվում է հետևյալ բանաձևով. եթե ունենանք R1,R2,R3,,RnR1​,R2​,R3​,…,Rn​ դիմադրություններ, ապա1Rընդհանուր=1R1+1R2+1R3++1Rn

ՏԵՍԱԿԱՆ ՄԱՍ

Գործնականում կիրառվող էլեկտրական շղթաները, որպես կանոն, բաղկացած են լինեւմ էլեկտրաէներգիայի մի քանի սպառիչներից: Շղթայում սպառիչները միմյանց հետ կարող են միացված լինել ամենատարբեր եղանակներով: Սպառիչների միացման ամենապարզ և տարածված տեսակները հաջորդական և զուգահեռ միացումներն են:Շղթայի տեղամասում հաղորդիչների այնպիսի միացումը, որի դեպքում յուրաքանչյուր հաղորդչից դուրս եկող հաղորդալարը առանց ճյուղավորվելու միանում է այլ հաղորդչի, կոչվում է հաջորդական միացում:

 Նկարում պատկերված է  R1, R2 և R3 ռեզիստորների հաջորդական միացումը: Հաղորդիչների հաջորդական միացումն ունի իր օրինաչափությունները: 

  Հավաքելով համապատասխան շղթա, ամպերաչափի և վոլտաչափի միջոցով անհրաժեշտ չափումներ կատարելով, կարելի է համոզվել.1. Հաջորդական միացման դեպքում բոլոր հաղորդիչներում հոսանքի ուժը միևնույնն է՝ I=I1=I2=I3 (1), որտեղ I1, I2, I3-ը համապատասխանաբար I, II և III հաղորդիչներով անցնող հոսանքի ուժերն են, իսկ I-ն՝ հոսանքի ուժը շղթայում:2. Հաղորդիչների հաջորդական միացման դեպքում ամբողջ տեղամասի լարումը հավասար է առանձին հաղորդիչների լարումների գումարին՝ U= U1+U2+U3 (2), որտեղ U-ն ամբողջ տեղամասի, իսկ U1, U2, U3-ը առանձին հաղորդիչների լարումներն են:Օգտվելով Օհմի օրենքից և հաշվի առնելով (1) հավասարումի (2) առնչությունը կարող ենք պնդել՝ 3. Հաղորդիչների հաջորդական միացման դեպքում ամբողջ տեղամասի դիմադրությունը հավասար է առանձին հաղորդիչների դիմադրությունների գումարին՝R=R1+R2+R3, որտեղ R1-ը, R2-ը և R3-ը առանձին հաղորդիչների դիմադրություններն են, իսկ R-ը ամբողջ տեղամասի դիմադրությունը:Այս երեք օրինաչափություններ ճիշտ են նաև ցանկացած թվով հաջորդաբար միացված հաղորդիչների համար: Մասնավորապես, եթե հաջորդաբար իրար միացված են n միատեսակ հաղորդիչներ (ռեզիստորներ), որոնցից յուրաքանչյուրի դիմադրությունը R1 է, ապա դրանց ընդհանուր դիմադրությունը կլինի՝ R=nR1 Հաջորդաբար միացված ցանկացած երկու հաղորդիչներում հոսանքի ուժերի հավասարությունից՝ I1=I2, հետևում է, որ U1R1=U2R2 կամ U1U2=R1R2

Այսինքն, հաջորդաբար միացված հաղորդիչներում լարումները ուղիղ համեմատական են այդ հաղորդիչների դիմադրություններին:Հաղորդիչների հաջորդական միացման տարբերակ իչառանձնահատկությունն այն է, որ դրանցից թեկուզ մեկի անսարքության դեպքում հոսանքը դադարում է ամբողջ շղթայում:

Նոյեբերի 10֊15

Պատրաստվե՛ք դաս-քննարկման՝
Թեմա 2․
Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը՝ որպես յուրաքանչյուր մարդու իրավունքների և ազատությունների երաշխավոր․

Առաջադրանք
1․ Ընթերցե՛ք Մարդու իրավունքների համընդհանուր հռչակագիրը և առանձնացրեք կրթությանը վերաբերող հոդվածները։
 /բլոգային աշխատանք/․

Հոդված 26.

1. Յուրաքանչյուր ոք ունի կրթության իրավունք: Առնվազն տարրական և ընդհանուր կրթությունը պետք է լինի անվճար: Տարրական կրթությունը պիտի լինի պարտադիր: Տեխնիկական և մասնագիտական կրթությունը պետք է հանրամատչելի լինի, և բարձրագույն կրթությունը` հավասարապես մատչելի բոլորի համար` յուրաքանչյուրի ընդունակությունների հիմունքով:

2. Կրթությունը պետք է ուղղված լինի մարդկային անհատականության լիակատար զարգացմանը և մարդու իրավունքների ու հիմնական ազատությունների նկատմամբ հարգանքի մեծացմանը: Կրթությունը պետք է նպաստի փոխըմբռնմանը, հանդուրժողականությանը և բոլոր ժողովուրդների, ռասայական և կրոնական խմբերի միջև բարեկամությանը և պիտի նպաստի Միավորված ազգերի` խաղաղության պահպանմանն ուղղված գործունեությանը:

3. Ծնողներն իրենց մանկահասակ երեխաների համար կրթատեսակ ընտրելու գործում ունեն առաջնության իրավունք:

Հարցեր 17․25

ՀՆԱՅԱՑԻ ԳԱՂԱՓԱՐՆԵՐ (ա, բ)

ա. Նեոլիբերալիզմ

Նեոլիբերալիզմը գաղափար է, ըստ որի՝

պետությունը պետք է քիչ միջամտի, իսկ ազատ շուկան ու մրցակցությունը ապահովում են տնտեսական աճը։

Ընդգծվում է մասնավորեցումը, հարկերի նվազեցումը, բիզնեսի ազատությունը։

բ. Բարեփոխումներ

Պետությունները կիրառում էին՝

մասնավորեցում, շուկայի ազատականացում, պետական ծախսերի կրճատում, օտարերկրյա ներդրումների խրախուսում։

Այս ամենը համապատասխանում է նեոլիբերալ քաղաքականությանը։

ԺԱՄԱՆԱԿԱԿԻՑ ՄՈՏԵՑՈՒՄՆԵՐ (1, 2)

1. Ժամանակի անգլիարակացումը

Ժամանակակից աշխարհում պետությունները բախվում էին՝

գլոբալացման ազդեցությանը, տեխնոլոգիական զարգացման արագացմանը, ինտեգրման ու համագործակցության նոր պահանջներին։

1990-ականներին սովորական էր անցումը շուկայական տնտեսության, դեմոկրատացման, միջազգային կառույցների հետ համագործակցության։

2. Ինքնորոշում

Ժողովուրդները ձգտում էին ինքնորոշման, որովհետև ցանկանում էին

ինքնուրույն կառավարել, պահպանել լեզուն ու մշակույթը, ձեռք բերել քաղաքական անկախություն։

ԹԵՍՏ 1

1. Գենը ինչի՞ միավոր է․
ա) Քրոմոսոմի սպիտակուցային հատված
բ) Ժառանգական տեղեկատվության միավոր
գ) Միտոզի փուլ
դ) Ռիբոսոմի կառուցվածքային միավոր


ԹԵՍՏ 2

2. Մարդու սոմատիկ բջիջներում որք՞ան քրոմոսոմ կա:
ա) 23
բ) 24
գ) 46
դ) 48


ԹԵՍՏ 3

3. Ինչպե՞ս է կոչվում մարդու քրոմոսոմների ամբողջական հավաքը, դասավորված ըստ չափի և կառուցվածքի:
ա) Գենոմ
բ) Կարիոտիպ
գ) Գենոտիպ
դ) Ֆենոտիպ


ԹԵՍՏ 4

4. Ո՞ր տեսակի քրոմոսոմներն են որոշում անձի սեռը:
ա) Սոմատիկ քրոմոսոմներ
բ) Ավտոսոմներ
գ) Սեռական քրոմոսոմներ
դ) Միտոխոնդրիալ քրոմոսոմներ


ԹԵՍՏ 5

5. Գենի տարբեր ձևերը, որոնք պայմանավորում են հատկանիշների տարբեր դրսևորումներ, կոչվում են․
ա) Կարիոտիպեր
բ) Ալելներ
գ) Հոմոլոգներ
դ) Մուտագեններ

Классная раббота

Приём «говорящие имена и фамилии». Как живётся герою с таким именем?
Имя Акакий Акакиевич означает «невинный», «беззлобный». Фамилия Башмачкин происходит от слова «башмак» — что подчёркивает его простоту и ничтожность. Герою живётся тяжело, его никто не воспринимает всерьёз.


  1. Как к Акакию Акакиевичу Башмачкину относятся сослуживцы?
    Коллеги над ним смеются, издеваются, не уважают его. Он для них — объект насмешек.

  1. Каково авторское отношение к герою?
    Автор относится с сочувствием и жалостью, показывает его как доброго, честного и беззащитного человека.

  1. На какие жертвы идёт герой ради приобретения новой шинели?
    Он экономит на еде, на свече, отказывается от ужинов, живёт очень скромно, лишь бы накопить деньги.

  1. Какие перемены в жизнь героя вносит новая шинель?
    Он впервые чувствует радость и гордость. Коллеги начинают к нему относиться лучше, его приглашают в гости.

  1. Опишите петербургскую площадь, на которой ограбили Акакия Акакиевича. В чем заключается особый драматизм этой ситуации?
    Площадь тёмная, пустая и холодная. Драматизм в том, что герой только обрёл счастье — и тут же всё потерял.

  1. Как в повести нарисован групповой портрет петербургского чиновничества?
    Все чиновники показаны бездушными, равнодушными, занятыми только службой и своим положением.

  1. К кому обращается Акакий Акакиевич за помощью? Почему чиновники не спешат помочь Башмачкину?
    Он обращается к «значительному лицу», но тот грубо с ним обращается. Чиновники боятся начальства и не хотят связываться с «мелким человеком».

  1. Каким вы увидели «значительное лицо»?
    Гордым, холодным и жестоким. Он заботится только о своей важности и пренебрегает простыми людьми.

  1. Финал повести. Кого «наказывает» призрак Башмачкина? Почему?
    Призрак отнимает шинель у «значительного лица» — как возмездие за унижение и равнодушие.

  1. Зачем автор в реалистическом произведении использует элементы фантастики?
    Чтобы подчеркнуть несправедливость мира и показать духовное возмездие за зло.

  1. Какие чувства у читателя вызывает герой? Когда вы смеялись, а когда сочувствовали ему?
    Сначала — лёгкая улыбка над его простотой, потом — глубокое сочувствие и жалость к несчастной судьбе.

в классе

3.Вставьте пропущенные буквы в слова. 

предложить✅ выложить✅ слагаемый✅ приложение✅ изложить✅ полагать✅ возлагать✅ отложитькасаться✅ 

Вставьте пропущенные буквы в слова.

касаться✅ коснуться✅ прикасаться✅ прикоснуться✅ соприкосательный✅ прикосновение

Классная раббота

2.Упражнение 33. Вставьте пропущенные гласные е или и.

Агитатор, агрикультура, аметист, атрибут, аттестат, бастион, бензин, батон, бечёвка, бидон, бирюза, бригада, вентиляция, вереница, вермишель, вернисаж, вестибюль, ветеран, ветчина, винегрет, виолончель, виртуоз, витрина, водевиль, впечатление, гардероб, гегемония, генеалогия, генерация, гениальный, гепард, геральдика, гербарий, герметизировать, герой, гиацинт, гипербола, горизонт, девальвация, дезинфекция, декламировать, декларация, делегация, деликатес, дендрарий, диагональ, диадема, диапазон, дивертисмент, дивиденд, дизентерия, диктатор, дилетант, дилижанс, директор, дирижабль, дирижёр, дискриминация, дислокация, диспансер, дистилляция, дисциплина, дифирамб, доминанта, дрезина, еретик, желатин, желать, заиндевелый, идеал, идиома, иерархия, иероглиф, иждивение, имитация, иный, инженер, инициатива, интеллектуал, интеллигенция, интернациональный, интерпретация, инфинитив, истина, канифоль, капилляр, капитуляция, кенгуру, керамика, керосин, кипарис, комбинезон, комплимент, континент, коридор, криминал, криница, легенда, лелеять, ликвидация, лиловый, лимит, лингвистика, лотерея, мадригал, манифест, маринад, марионетка, мачеха, мезонин, меланхолия, мелиоратор, мелиорация, мелодрама, мельхиор, мемориал, мемуары, меридиан, мерцание, метаморфоза, метафора, метель, метеорит, метонимия, меценат, мизантроп, миниатюра, минор, негативный, нигилизм, никель, обелиск, облигация, одеколон, одиозный, олеандр, олимпиада, оптимальный, оптимизм, ореол, оригинальный, ориентир, палисадник, панегирик, педиатр, перигей, период, перипетия, перископ, периферия, перифраза, перламутр, перпендикуляр, персона, перспектива, пескарь, пессимизм, пигмент, пилястра, пион, пирамида, питекантроп, пластилин, плеяда, поликлиника, полисемия, преамбула, президент, президиум, прерогатива, претендент, претензия, превередничать, привилегия, примадонна, приоритет, пролетариат, пьедестал, радикулит, реверанс, ревизия, регент, регистрация, регламент, регулировать, резида, резиденция, резонанс, реквизит, рекомендовать, реликвия, реликт, ренегат, репетиция, реприза, респиратор, реставрация, ретроспектива, реферат, референдум, речитатив, рикошет, риторика, ритуал, сельдерей, семантика, семинар, сентиментальный, сепарация, серенада, серпантин, сертификат, сигнал, силикатный, симпатия, симуляция, синоним, скелет, солидарность, спидометр, старин, стерилизовать, стипендия, стрекоза, сувенир, суверенитет, тенденция, теория, тривиальный, триумф, увертюра, университет, уникальный, урезонить, утилитарный, федерация, феерия, феминистка, феникс, феномен, фестиваль, фихтование, фигляр, физиология, филантроп, филиал, филигрань, финиш, фитиль, фрегат, хамелеон, химера, хрестоматия, хризантема, цивилизация.

Буквы а — о в корнях с чередованием -лаг- -лож-, -кас- -кос-

1. Корни -лаг- / -лож-

Правило:

Пишется -лаг-, если после корня есть суффикс -а- (предлагать).

Пишется -лож-, если суффикса -а- нет (предложить).

Примеры:

предложить – без -а-, пишется о

выложить – без -а-, о

слагаемый – есть -а-, а

приложение – без -а-, о

изложить – без -а-, о

полагать – есть -а-, а

возлагать – есть -а-, а

отложить – без -а-, о

2. Корни -кас- / -кос-

Правило:

Пишется -кас-, если есть суффикс -а-.

Пишется -кос-, если суффикса -а- нет.

Примеры:

касаться – есть -а-, а

коснуться – нет -а-, о

прикасаться – есть -а-, а

прикоснуться – нет -а-, о

касательный – есть -а-, а

прикосновение – нет -а-, о

3. Корни -раст- / -ращ- / -рос-

Правило:

Пишется А, если после корня идут СТ или Щ (раст, ращ).

Пишется О в остальных случаях (рос).

Исключения: росток, Ростислав, ростовщик, отрасль, на вырост.

Примеры:

ростовщик – исключение

озарять – корень -зар-

расстилать – корень -стил-

отпереть – корень -пер-

прикоснувшись – корень -кос-

собираться – корень -бир-

предположение – корень -лож-

выгорать – корень -гор-

прилагательное – корень -лаг-

обжигать – корень -жиг-

прикасавшийся – корень -кас-

растительность – корень -раст-

выращенный – корень -ращ-

водоросли – корень -рос-

сочетание – исключение

отдирать – корень -дир-

отмереть – корень -мер-

блистать – корень -блист-

Пример предложений:

Растёт вниз головой, в землю вросла, скоро вырос куст, ростовщик, растение, отраслевой, одежда на вырост, его зовут Ростислав.

4. Озаглавьте текст

Заголовок: Летний день у озера

Слова с чередующимися гласными:

предполагали (лаг/лож)

поросли (рос/раст)

растительности (раст/ращ/рос)

расположились (лаг/лож)

прикоснуться (кас/кос)

блестело (блист/блест)

догорала (гар/гор)

5. Упражнение 33. Вставьте пропущенные гласные е или и

Это слова иностранного происхождения. Они проверяются по словарю.

Примеры правильного написания:

агитатор

агрикультура

аметист

атрибут

аттестат

бастион

бензин

батон

бечёвка

бидон

бирюза

бригада

вентиляция

вереница

вермишель

вернисаж

вестибюль